Giáo dục và Y tế chiếm lĩnh thị trường đầu tư tại Việt Nam năm 2023

Trong năm 2023, giáo dục và y tế đã trở thành điểm sáng của nền kinh tế Việt Nam, thu hút sự quan tâm đặc biệt từ các nhà đầu tư khi ghi nhận số tiền gọi vốn kỷ lục trong 10 năm trở lại. Lĩnh vực giáo dục đã chạm mốc 59 triệu USD, trong khi y tế đạt con số ấn tượng là 160 triệu USD. Sự tăng cường đáng kể này không chỉ phản ánh sức hút của y tế và giáo dục mà còn tạo ra một động lực mới mạnh mẽ cho sự phát triển và đầu tư trong cả nước. Đặc biệt, đối với các startup, đây là thời điểm lý tưởng để tận dụng và khai thác cơ hội, từ đó định hình hướng đi chiến lược để thu hút vốn đầu tư một cách hiệu quả.
 

1. Tổng vốn đầu tư vào giáo dục và y tế đạt mức cao kỷ lục trong 10 năm trở lại

Dù tổng đầu tư thị trường khởi nghiệp Việt Nam 9 tháng đầu năm 2023 giảm 13% so với năm ngoái nhưng giáo dục và y tế trở thành điểm sáng với số tiền gọi vốn kỷ lục trong 10 năm trở lại, chạm mốc 59 triệu USD và 160 triệu USD.
Với số liệu từ Do Ventures cung cấp, Báo cáo Hệ sinh thái ĐMST mở Việt Nam năm 2023 đã khẳng định, trước bối cảnh kinh tế toàn cầu hiện nay, hoạt động đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam tiếp tục chững lại, đánh dấu mức giảm 2 năm liên tiếp kể từ năm 2021

So với năm 2022, nếu như giá trị đầu tư chỉ thấp hơn khoảng 13% thì tổng số lượng thương vụ đầu tư có mức giảm  mạnh 40%, khi chỉ còn 56 giao dịch được ghi nhận.
Cũng theo báo cáo, trái ngược với xu hướng sụt giảm ở các lĩnh vực khác, giáo dục và y tế nhận được số vốn đầu tư tăng kỷ lục, gấp từ 1,8 - 4,3 lần so với năm 2022 . Đặc biệt, y tế trở thành lĩnh vực được đầu tư nhiều nhất trong 9 tháng đầu năm 2023 với 160 triệu USD. Trong khi đó, bất chấp những khó khăn hiện tại, lĩnh vực dịch vụ tài chính vẫn được các nhà đầu tư quan tâm, cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ tài chính (Fintech) tại thị trường Việt Nam.

Lý giải về sự gia tăng đầu tư của lĩnh vực giáo dục trong những năm gần đây, cùng với Khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo được coi là quốc sách hàng đầu, có sức mạnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế xã hội, phát huy giá trị đất nước, văn hóa và con người Việt Nam. Trong bối cảnh của nền kinh tế mở cửa tại Việt Nam, quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng về giáo dục đang diễn ra ở quy mô toàn cầu đã tạo cơ hội thuận lợi để ngành này tiếp cận với các xu thế mới, tri thức mới, những mô hình giáo dục hiện đại, tranh thủ các nguồn lực bên ngoài, tạo thời cơ để phát triển. Nếu nhiều năm về trước, giáo dục đào tạo được xem như một lĩnh vực phúc lợi nhằm thỏa mãn nhu cầu học tập của xã hội, thì đến nay, khi vai trò của giáo dục đào tạo ngày càng tăng trong bối cảnh nền kinh tế tri thức phát triển, đầu tư vào ngành này không còn là công việc riêng của Nhà nước mà đã trở thành một ngành kinh tế “đặc biệt”. Được đánh giá là quốc gia có môi trường chính trị và xã hội ổn định, môi trường đầu tư an toàn cộng với tiềm năng phát triển giáo dục đào tạo tại Việt Nam vẫn còn rất nhiều dư địa đã thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư nước ngoài. Đặc biệt trong quá trình đàm phán để gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), Việt Nam đã cam kết thực hiện Hiệp định chung về thương mại dịch vụ (GATS) đối với tất cả 12 ngành dịch vụ trong đó có giáo dục, điều đó có nghĩa giáo dục cũng là một dịch vụ trong hoạt động thương mại.

Bên cạnh cách mô hình công nghệ giáo dục (EdTech) dành cho các môn học chính trên lớp, các mô hình dạy kỹ năng STEM và kỹ năng mềm ngày càng phát triển mạnh mẽ, đáp ứng được nhu cầu của người dùng và thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư.  Ví dụ nổi bật về mô hình công nghệ giáo dục phải kể đến Teky, công ty khởi nghiệp giáo dục mới nhất cung cấp các lớp học STEAM, đã công bố vòng tài trợ trị giá 5 triệu USD, nâng tổng số tiền huy động được lên 10 triệu USD sau 7 năm hoạt động. 

                                                  Startup Edtech Teky gọi vốn thành công 5 triệu USD từ quỹ đầu tư Singapore

Trong những năm tới, Teky có kế hoạch mở rộng nhanh chóng bằng cách mở thêm 40 trung tâm giáo dục mới và hàng trăm phòng thực hành Teky STEAM tại các trường học vào năm 2024. Với sự tăng trưởng này, Teky đặt mục tiêu trở thành doanh nghiệp công nghệ giáo dục hàng đầu, không chỉ ở Việt Nam mà còn trên toàn Đông Nam Á. Teky huy động vốn không lâu sau khi một đơn vị giáo dục khác, MindX, báo cáo huy động thành công 15 triệu USD, nâng tổng số vốn huy động được lên khoảng 18 triệu USD kể từ khi thành lập vào năm 2015.

Không chỉ trong giáo dục, y tế cũng là một lĩnh vực tiềm năng thu hút  lượng đầu tư khổng lồ. Theo báo cáo Việt Nam 2023 do ngân hàng thế giới và Bộ Kế hoạch - đầu tư thực hiện, tổng mức chi tiêu cho y tế tại Việt Nam khoảng 5,8% GDP. Đây được xem là con số cao nhất trong khu vực, dự báo sẽ duy trì ổn định đến năm 2035. Khi kinh tế phát triển, mức sống tăng cao, nhu cầu chăm sóc sức khỏe cũng đòi hỏi ngày càng toàn diện hơn. Vì lẽ đó, trong những năm gần đây, đầu tư vào y tế được chú trọng mạnh mẽ. Theo Nghị quyết số 29/2021/QH15 của Quốc hội về Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025, trong 5 năm này ngành Y tế được phân bổ 24.135,4 tỷ đồng vốn đầu tư công nguồn NSNN. Trong đó, các dự án thuộc bộ, cơ quan trung ương quản lý là 10.945,7 tỷ đồng, các dự án địa phương quản lý là 13.189,7 tỷ đồng. Đầu tư vào y tế không chỉ là chiến lược toàn diện của nhà nước mà còn từ nguồn lực của các doanh nghiệp tư nhân.

                                         Startup dược phẩm Việt Nam BuyMed nhận thêm hơn 50 triệu USD vốn đầu tư

Công ty phân phối dược phẩm Buymed với doanh thu hơn 50 triệu USD là ví dụ điển hình. Buymed, một startup thương mại điện tử ngành dược phẩm hoạt động tại Việt Nam đã gọi vốn thành công 51,5 triệu USD trong vòng gọi vốn Series B dẫn đầu bởi UOB Ventures Management. Một số nhà đầu tư khác cũng tham gia vào vòng gọi vốn này của Buymed bao gồm US International Development Finance Corporation (DFC), Smilegate Investment và Cocoon Capital, theo Tech in Asia. Buymed vận hành một trang web thương mại điện tử B2B giúp kết nối các nhà sản xuất dược phẩm, nhà phân phối và phòng khám. Startup này giúp đơn giản hóa quy trình mua sắm và đảm bảo các sản phẩm chất lượng cao cũng như giá cả cạnh tranh cho các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Với 47 triệu USD, Buymed đã nhanh chóng vượt qua F88 để trở thành công ty gây quỹ nhiều nhất trong nửa đầu năm 2023. Xu hướng đầu tư vào y tế và giáo dục đang thu hút sự chú ý vì tác động xã hội tích cực của chúng.
Trên thực tế, cả hai ngành này đều xuất hiện trong bảng xếp hạng huy động vốn ở Việt Nam trong suốt 3 năm qua, với tổng hoạt động đầu tư được xếp vào top 3. Sự khan hiếm vốn chi phí thấp đã làm nổi bật cả hai vấn đề này so với hoạt động kinh doanh ngân hàng vì nhu cầu tại thị trường Việt Nam không ngừng cao.

2. Tiềm năng xu hướng đầu tư vào giáo dục và y tế tại Việt Nam

Với những con số đầu tư ấn tượng, không thể phủ nhận rằng Việt Nam đã chứng kiến sự tăng cường đáng kể trong việc phát triển các lĩnh vực giáo dục và y tế. Dữ liệu về đầu tư không chỉ là một tín hiệu tích cực, mà còn là minh chứng cho sự chú trọng ngày càng tăng của Việt Nam đối với hai lĩnh vực quan trọng này.

Đầu tư vào giáo dục và y tế không chỉ là xu hướng, mà còn là nhu cầu cấp thiết. Sự đặc biệt của hai lĩnh vực này là khả năng thu hút đầu tư từ cả phía cung và cầu. Không giống với các hàng hóa vật chất và dịch vụ khác có thể bị bão hòa do cung quá nhiều, cầu trong giáo dục và y tế được cho là không bao giờ chững lại vì sự phát triển của khoa học công nghệ và kiến thức trong giáo dục là không có giới hạn. Sức hút của giáo dục và y tế với các nhà đầu tư cả trong và ngoài nước đến từ chính nhu cầu ngày càng cao của các bậc phụ huynh - những nhà đầu tư đặc biệt và người người quan tâm đến vấn đề sức khỏe. Đặc biệt những đối tượng này không có nhu cầu hoàn vốn và luôn hào phóng khi đầu tư vào sự nghiệp giáo dục cho con em mình và đầu tư vào sức khỏe. Theo một khảo sát người tiêu dùng của Nielsen, cha mẹ Việt rất xem trọng tương lai giáo dục của con em và việc chi tiêu cho giáo dục có thể chiếm tới một nửa tổng chi tiêu của gia đình (khoảng 47%). 

Là một nền kinh tế mới nổi tiềm năng, Việt Nam ngày càng tham gia mạnh mẽ vào thị trường toàn cầu, dẫn đến nhu cầu ngày càng tăng về lực lượng lao động chất lượng cao. Bên cạnh đó, tăng trưởng kinh tế lại gắn liền với tăng năng suất của lực lượng lao động về giáo dục đào tạo và sức khỏe con người chính là mấu chốt quyết định chất lượng lao động. Vì vậy, đầu tư vào giáo dục và y tế được xem là chìa khóa để xây dựng đội ngũ nhân lực này, cũng là để nâng cao tính cạnh tranh của mỗi cá nhân trên thị trường lao động, vì sự tăng trưởng kinh tế - xã hội của quốc gia. Xu hướng đầu tư này cũng đồng thời gợi mở hướng đi cho các start up muốn dấn thân vào thị trường Việt Nam và có thể phát triển lâu dài và bền vững.

 3.  Hướng đi nào cho startup: Tăng trưởng nóng hay bền vững?

Để có thể tiếp tục tồn tại bền vững, doanh nghiệp cần đầu tư đổi mới sáng tạo để "tăng sức đề kháng", có sự thích ứng với xu hướng từ thế giới, cũng như bảo đảm về tài sản trí tuệ của mình. Chính vì vậy phát triển bền vững (SDGs) thông qua việc tích hợp các mục tiêu vào hoạt động, chính sách phát triển quốc gia là hướng đi bền vững và phát triển đối với các doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Bà Lê Hoàng Uyên Vy: Các startup cần có sự thích ứng và chuyển hướng sang mô hình tăng trưởng bền vững để có thể vượt qua giai đoạn biến động hiện tại.
Tại chia sẻ trong Báo cáo Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mở Việt Nam 2023, Bà Lê Hoàng Uyên Vy, Đồng sáng lập và Giám đốc điều hành Do Ventures cho biết, dù tổng giá trị thương vụ đầu tư vào các công ty khởi nghiệp tại Việt Nam giảm 13%, nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với tình hình chung trên thế giới (giảm đến 35% so với năm 2022 - theo số liệu từ PitchBook). Tuy nhiên, những thách thức trong thị trường đầu tư sẽ còn tiếp tục trong ngắn hạn, nên việc gọi vốn và đạt được mức định giá cao không còn dễ dàng như một vài năm trước đây. Vì vậy các công ty sẽ cần tập trung nhiều hơn vào việc xây dựng nền tảng tốt, giải quyết được bài toán đơn vị kinh tế (unit economics) thay vì tăng trưởng nóng. Để vượt qua giai đoạn khó khăn này, bà Vy cho rằng, các startup cần có sự thích ứng và chuyển hướng sang mô hình tăng trưởng bền vững để có thể vượt qua giai đoạn biến động hiện tại.

Mặt khác, giai đoạn thử thách này cũng chính là thời điểm vàng để các startup có nền tảng tốt vượt lên các đối thủ cạnh tranh và dẫn đầu thị trường. Thị trường Việt Nam vẫn sẽ tiếp tục hấp dẫn nhà đầu tư ở các nhóm ngành then chốt và đang phát triển nhanh như y tế, giáo dục, và phần mềm như là một dịch vụ (SaaS).

Ngoài ra, để tăng trưởng bền vững, các startup phải có nền tảng vững chắc khi muốn mở rộng thị trường. Nếu không có sự chuẩn bị tốt, cái giá phải trả cho thất bại với một startup về công nghệ tài chính không chỉ là tiền bạc, mà còn là sự tin tưởng của người tiêu dùng. Startup sẽ cần đảm bảo được tiềm lực của bản thân và thời cơ để vạch định đường lối kinh doanh cho mình. Bên cạnh đó, startup cần hiểu thế mạnh của mình để có thể mở rộng với chi phí thấp, nhưng mang lại hiệu quả cao. Nếu không có nguồn vốn mạnh, startup cần dựa vào các đối tác, phát huy các lợi thế cạnh tranh để có thể tập trung vào các nhóm khách hàng mục tiêu.

Không thể phủ nhận rằng, năm 2023 đã chứng kiến một sự đột phá trong lĩnh vực đầu tư vào Giáo dục và Y tế tại Việt Nam. Sự tăng trưởng ấn tượng trong số tiền đầu tư đã phản ánh sức hút mạnh mẽ của hai ngành này và cũng tạo ra một cơ hội lớn cho các start-up. Bên cạnh việc startup có thể tận dụng thời điểm thuận lợi này để thu hút vốn đầu tư bằng cách tập trung vào việc phát triển các giải pháp sáng tạo cũng như là đầu tư vào các sản phẩm công nghệ tiên tiến trong lĩnh vực giáo dục và y tế. Đồng thời, việc xây dựng mối quan hệ đối tác, nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ, cũng như hướng đến mô hình phát triển kinh doanh mang lại giá trị và tăng trưởng bền vững sẽ giúp các startup thu hút sự chú ý và đầu tư từ các nhà đầu tư trong thời gian tới.

Phương Anh

Khám phá thêm về các xu hướng phát triển của những công nghệ tiên tiến và cập nhật thông tin mới nhất về thị trường trong Báo cáo Đổi mới sáng tạo Mở Việt Nam 2023. Báo cáo này không chỉ cung cấp cơ sở dữ liệu chiến lược cho các doanh nghiệp tại Việt Nam, mà còn tổng hợp các tiềm năng và thách thức đối với doanh nghiệp và tập đoàn thông qua việc phân tích chi tiết về các xu hướng đổi mới sáng tạo và công nghệ trên toàn cầu, cũng như tình hình cụ thể tại Việt Nam.