Năm 2023 được đánh giá là một năm nhiều sóng gió và khó khăn của kinh tế thế giới nói chung và Hệ sinh thái Đổi mới sáng tạo Mở nói riêng. Số vốn đầu tư mạo hiểm và số lượng kỳ lân ghi nhận giảm kỳ lục. Trong năm tới 2024, dự đoán thị trường tiếp tục có những đợt thanh khoản mạnh, đòi hỏi Doanh nghiệp cần có hướng đi an toàn, chính xác. Những chia sẻ, lưu ý từ các chuyên gia kinh tế trong bài viết “2024: Bão tan và hừng đông cho Doanh nghiệp?” sẽ gợi mở giúp lãnh đạo, quản lý đơn vị doanh nghiệp những chiến lược phát triển trong thời kỳ mới. 

Tình hình đầu tư của các startup công nghệ gặp nhiều khó khăn 

Năm 2023 tiếp tục là một năm nhiều sóng gió và khó khăn của kinh tế thế giới. Đây là một trong những giai đoạn mà kinh tế toàn cầu ảm đạm nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính thế giới năm 2007-2008. Theo đó, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu ảm đạm, hoạt động đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam tiếp tục chững lại, đánh dấu mức giảm 2 năm liên tiếp kể từ năm 2021. 

Hoạt động đầu tư mạo hiểm giảm đáng kể: Theo Báo cáo Hệ sinh thái Đổi mới sáng tạo mở Việt Nam năm 2023 do BambuUP thực hiện, 9 tháng đầu năm 2023, tổng giá trị các thương vụ đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam giảm 13%, đạt tổng cộng 427 triệu USD. Xu hướng này thể hiện rõ ràng hơn khi chỉ có 56 giao dịch được ghi nhận, giảm 40% về số lượng thương vụ. Đây cũng là mức thấp nhất kể từ năm 2018. Bên cạnh những khó khăn trước mắt, Báo cáo Hệ sinh thái Đổi mới sáng tạo Mở Việt Nam năm 2023 cũng chỉ ra những điểm sáng nổi bật của Hệ sinh thái Việt Nam và thế giới. Tổng quan thị trường đầu tư công nghệ đồng thời được thống kê, cập nhật. 

Số liệu tổng hợp từ StartupBlink, Crunchbase, CBInsights cho thấy, tính đến tháng 8/2023, tổng vốn đầu tư mạo hiểm cho khởi nghiệp toàn cầu trị giá 187,6 tỷ USD, giảm 46.4% so với cùng kỳ năm 2022. Trung bình mỗi tháng 23,4 tỷ USD được đầu tư cho startup, sụt giảm rõ rệt so với 37 tỷ USD/tháng của năm 2022. Số thương vụ đầu tư vào startup đã giảm đáng kể ở quy mô gọi vốn nhỏ và trung bình. Các thương vụ rót vốn dưới 500.000 USD chứng kiến mức giảm lên tới 50%. Với quy mô 10-50 triệu USD, số lượng thương vụ đầu tư có giảm nhưng không đáng kể và vẫn duy trì ở mức cao hơn so với giai đoạn trước năm 2022. Xu hướng này cho thấy sự có mặt ngày càng nhiều của các công ty công nghệ “trưởng thành” trong hệ sinh thái khởi nghiệp của Việt Nam

Số lượng kỳ lân giảm, vắng bóng kỳ lân mới: Năm 2023 cũng đánh dấu sự suy giảm của các hệ sinh thái khởi nghiệp hàng đầu. Số lượng kỳ lân mới xuất hiện trung bình hằng tháng cũng ở mức thấp nhất trong vòng hơn 4 năm qua. Theo thống kê của Crunchbase, năm 2021 toàn thế giới có khoảng 620 kỳ lân mới thì đến năm 2022 con số này giảm gần một nửa, chỉ còn gần 330 kỳ lân, và trong 8 tháng đầu năm 2023 chỉ ghi nhận gần 60 kỳ lân.

Nhà đầu tư thận trọng và khắt khe hơn 

Chia sẻ trong Báo cáo Hệ sinh thái Đổi mới sáng tạo Mở Việt Nam 2023, bà Lê Hoàng Uyên Vy, đồng sáng lập và Giám đốc điều hành Do Ventures nhận định: “Trong 9 tháng đầu năm 2023, vốn đầu tư vào startup Việt Nam tiếp tục giảm so với cùng kỳ hai năm trước. Trong bối cảnh thách thức hiện nay, việc gọi vốn ngày càng trở nên khó khăn khi các nhà đầu tư rất thận trọng với quyết định giải ngân. Khi đánh giá một công ty, nhà đầu tư sẽ quan tâm nhiều hơn đến bài toán đơn vị kinh tế (unit economics) thay vì tốc độ tăng trưởng nhanh chóng, đặc biệt với các công ty ở giai đoạn đầu. Vì vậy, các startup cần có sự thích ứng và chuyển hướng sang mô hình tăng trưởng bền vững để có thể vượt qua giai đoạn biến động hiện tại” 

Sau một năm 2023 đầy ảm đạm, các hoạt động đầu tư và khởi nghiệp tại châu Á được kỳ vọng có thể tốt hơn trong 2024. Tuy nhiên, từ khóa theo các chuyên gia trong năm nay là “bất định” và “thận trọng”. Nhận định từ chuyên gia, các doanh nghiệp khởi nghiệp cần tập trung phát huy sức mạnh nội tại, mà không phải các tiêu chuẩn tăng trưởng tùy hứng, để phát triển bền vững thì phải có nhiều giá trị tích lũy lớn dần theo thời gian. Ngoài chia sẻ của bà Lê Hoàng Uyên Vy, các chuyên gia khác cũng đã có những nhận định sâu sắc về vấn đề này trong Báo cáo Đổi mới sáng tạo Mở 2023.

Năm 2024 có thể là một năm tiếp tục thanh lọc của thị trường, những doanh nghiệp khởi nghiệp không có nền tảng phát triển vững chắc và sử dụng hiệu quả nguồn vốn sẽ bị đào thải hoặc gặp khó khăn trong những vòng gọi vốn tiếp theo. Nền kinh tế còn nhiều biến động sẽ khiến các doanh nghiệp khởi nghiệp tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức trong hoạt động kinh doanh.

Hiến kế giải pháp cho Hệ sinh thái Đổi mới sáng tạo Mở Việt Nam 

Theo ông Nguyễn Bão Quốc, Thành viên Hội đồng cố vấn Khởi nghiệp Đổi mới sáng tạo Quốc gia (VSMA), Founder & CEO BQ Training chia sẻ trong Báo cáo Hệ sinh thái Đổi mới sáng tạo Mở Việt Nam 2023: “Để Việt Nam trở thành một điểm đến của thế giới về Khởi nghiệp Đổi mới sáng tạo, thiết nghĩ: 

1. Việt Nam là một đất nước giàu truyền thống văn hóa, chúng ta có rừng vàng biển bạc, chúng ta có nhiều cảnh quan thiên nhiên và nhiêu di tích lịch sử, văn hóa lâu đời mang giá trị tinh thần rất lớn. Khi xây dựng Hệ sinh thái Khởi nghiệp Đổi mới sáng tạo nên gắn kết với yếu tố văn hóa bản địa để thổi hồn cho sản phẩm, dịch vụ, cho câu chuyện thương hiệu của một địa phương, một quốc gia, hãy giới thiệu vẻ đẹp và sự trù phú này đến với bạn bè thế giới.
2. Mỗi địa phương cần có một mô hình về xây dựng Hệ sinh thái Khởi nghiệp Đổi mới sáng tạo. Mô hình này có tính liên kết chung với nhiều địa phương khác và cả quốc gia. Việc không có mô hình giống như chúng ta làm mà không biết tương lai đi đâu và về đâu.
3. Xây dựng nguồn lực chuyên gia tại chỗ: Để xây dựng thành công một Hệ sinh thái Khởi nghiệp Đổi mới sáng tạo, không thể không có lực lượng chuyên gia tại chỗ, họ có thể là những cố vấn, tư vấn, những nhà khai vấn, nhà đầu tư…
4. Xây dựng môi trường cho đổi mới sáng tạo phát triển: rất cần sự chung tay của các cơ quan quản lý nhà nước, các doanh nghiệp lớn, tập đoàn, các trường đại học… cùng nhau xây dựng môi trường, sân chơi… để ĐMST được phát triển và trở thành một phần không thể thiếu của nền kinh tế.”

Những đề xuất, định hướng mang tính chiến lược của ông Nguyễn Bão Quốc được đánh giá có ý nghĩa đặc biệt quan trọng cho các lãnh đạo doanh nghiệp, startup và các đơn vị trong mạng lưới Hệ sinh thái Đổi mới sáng tạo Mở. Sự chung tay kiến tạo của các tổ chức, đơn vị sẽ là động lực thúc đẩy nền kinh tế từng bước hồi phục, rút ngắn thời gian của “mùa đông gọi vốn”. 

Nhiều chuyên gia nhận định, startup Việt Nam đang trong giai đoạn thử thách nội lực. Nguyên nhân của sự sụt giảm trong các chỉ số, thống kê nói trên chủ yếu đến từ các yếu tố vĩ mô chứ không phải startup Việt đã đến giai đoạn thoái trào. Hiện nay, chính phủ Việt Nam đã đưa ra các chính sách và hoạt động hỗ trợ, tiêu biểu có thể kể đến: Chính sách về chuyển giao công nghệ, phát triển nền kinh tế số & chuyển đổi số quốc gia; Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ; Chính sách hỗ trợ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo. Để vượt qua bão kinh tế, các chuyên gia lưu ý các startup, Doanh nghiệp tập trung vào các khía cạnh cơ bản của doanh nghiệp, sử dụng vốn khôn ngoan, liên tục điều chỉnh chiến lược hoạt động theo những thay đổi của môi trường kinh tế.

🔍 Tại thời điểm hồi phục của nền kinh tế và thị trường; việc nắm bắt tình hình tổng quan, dự đoán xu hướng tương lai và tham khảo các giải pháp phát triển, nhận định từ chuyên gia trở thành một mối lưu tâm của các nhà lãnh đạo Đổi mới sáng tạo. Tăng tốc cho quý 2 năm 2024, “Báo cáo Hệ sinh thái Đổi mới sáng tạo Mở” được đánh giá là nguồn tài liệu cập nhật đầy đủ, chính xác về Hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam, các tỉnh thành trọng điểm và Hệ sinh thái khởi nghiệp - Đổi mới sáng tạo trên thế giới. Ông Phạm Dũng Nam - Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Khởi nghiệp Sáng tạo Quốc gia (NSSC) kiêm Giám đốc Đề án 844 nhận định : “Báo cáo có ý nghĩa đặc biệt trong việc thúc đẩy sự phát triển bền vững của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mở Việt Nam, đặc biệt là trong sự vận động của các xu hướng từ quốc tế. Tôi tin rằng Báo cáo Hệ sinh thái Đổi mới sáng tạo Mở Việt Nam 2023 sẽ tạo được nhiều tiếng vang cả trong nước và quốc tế, và góp phần tạo nên bước chuyển mình để đổi mới sáng tạo Việt Nam bứt phá.”

Với chủ đề “Thế giới phẳng của đổi mới sáng tạo”, Báo cáo trở lại với cấu trúc mới - diện mạo mới, với nội dung gồm 3 cuốn: 

• Cuốn 1: Thế giới 2030 - Những xu hướng sẽ định hình tương lai
• Cuốn 2: Hệ sinh thái Đổi mới sáng tạo Việt Nam 2023
• Cuốn 3: Thế giới phẳng của đổi mới sáng tạo

Quý lãnh đạo có thể đọc thêm về nhận định của ông Nguyễn Bão Quốc và các chuyên gia tại Báo cáo Đổi mới sáng tạo Mở 2023. Báo cáo cung cấp cơ sở dữ liệu chiến lược cho các doanh nghiệp tại Việt Nam, tổng hợp các tiềm năng và thách thức đối với các doanh nghiệp và tập đoàn thông qua việc phân tích chi tiết về các xu hướng đổi mới sáng tạo và công nghệ trên toàn cầu, cũng như tình hình cụ thể tại Việt Nam. Bên cạnh đó, báo cáo cũng đề xuất một số phương pháp và hướng dẫn để hỗ trợ các doanh nghiệp thúc đẩy quá trình đổi mới sáng tạo.: https://ebook.bambuup.com/OI-report-2023

Trúc Uyên.