Bức tranh toàn cảnh về Hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo (AI) Nhật Bản

Từng thận trọng với công nghệ mới, Nhật Bản nay đang bứt tốc trở thành trung tâm AI hàng đầu châu Á. Chiến lược quốc gia rõ ràng, nền công nghiệp vững mạnh, hay hệ sinh thái khởi nghiệp sôi động mới là nguồn lực chính để Nhật viết lại vị thế công nghệ của mình trong kỷ nguyên AI?

>>> Xem thêm:

• Đổi mới sáng tạo là gì? Cẩm nang toàn diện về ĐMST cho doanh nghiệp
• [EBOOK] 50 Góc nhìn về Đổi mới sáng tạo & Chuyển đổi xanh cho Doanh nghiệp

1. Chính sách quốc gia: Bệ phóng chiến lược cho sự trỗi dậy của AI Nhật Bản

Nhật Bản từ lâu đã nổi bật là quốc gia có định hướng công nghiệp và công nghệ mạnh mẽ, đặc biệt dưới sự dẫn dắt của Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp (METI). 

Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), định hướng này tiếp tục được phát huy khi Nhật là một trong những quốc gia tiên phong xây dựng chiến lược AI quốc gia từ khá sớm - với mục tiêu không chỉ phát triển công nghệ, mà còn tái cấu trúc lại toàn bộ nền kinh tế và xã hội ^[1].

Nhật Bản là một trong những quốc gia tiên phong xây dựng chiến lược AI quốc gia (Nguồn: Sưu tầm)

1.1. Xây dựng khung quản trị linh hoạt và đạo đức AI

Chính phủ Nhật Bản bắt đầu với Chiến lược AI quốc gia vào tháng 3/2017, theo sau là bản cập nhật năm 2019 tập trung vào R&D và nguồn lực, và bản chính lược 2022 chuyển trỏng tâm sang triển khai AI trong đời sống. 

Khác với nhiều nước, Nhật Bản song song phát triển công nghệ và thiết lập nền tảng đạo đức - qua các hướng dẫn của MIC và CAO (2017, 2019), và Bộ Nguyên tắc AI lấy con người làm trung tâm để đồng bộ với OECD ^[1].

>>> Xem thêm: Đổi Mới Sáng Tạo Mở (Open Innovation): Mô Hình Đột Phá Giúp Tăng Tốc Đổi Mới Sáng Tạo

Nhật Bản chú trọng thiết lập nền tảng đạo đức và khung quản trị AI từ sớm (Nguồn: Sưu tầm)

Từ sau khi OECD ban hành Nguyên tắc AI, Nhật Bản chuyển sang cách tiếp cận "luật mềm": khuyến khích doanh nghiệp tự thiết lập khung quản trị, thay vì áp đặt quy định cứng. Hướng dẫn AI Governance Guidelines 1.1 (2022) do METI ban hành đánh dấu nỗ lực điển hình trong triển khai linh hoạt mà vẫn bảo đảm đạo đức và sự đồng thuận xã hội ^[1].

1.2. Bước ngoặt từ khuyến khích mềm đến khung pháp lý rõ ràng

Hướng đến mục tiêu đưa Nhật trở thành quốc gia thân thiện nhất với AI, cuối tháng năm 2025, chính phủ Nhật thông qua Luật Xúc tiến AI (AI Promotion Act), đánh dấu bước chuyển quan trọng từ mô hình hỗ trợ khuyến khích sang hành lang pháp lý chính thức ^[3].

Đạo luật này không những hỗ trợ thử nghiệm và bảo vệ sáng tạo mà còn thúc đẩy đầu tư tư nhân và phát triển nhân lực AI trên quy mô quốc gia.

Nhật Bản thông qua Luật Xúc tiến AI (AI Promotion Act) năm 2025

Không dừng lại ở đó, Nhật Bản còn đầu tư hơn 10 nghìn tỷ yên (khoảng 65 tỷ USD) vào AI và công nghệ bán dẫn - khẳng định tầm nhìn dài hạn “tự chủ công nghệ” và giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng bên ngoài. Sự kết hợp giữa AI và bán dẫn đang trở thành trụ cột mới trong chiến lược tái thiết năng lực công nghiệp hậu đại dịch khủng hoảng chuỗi cung ứng ^[2]. 

Chỉ trong chưa đầy một thập kỷ, Nhật Bản đã chuyển mình từ một quốc gia thận trọng sang hình mẫu hành động quyết liệt trong lĩnh vực AI. Với chiến lược rõ ràng, đầu tư mạnh mẽ, đạo đức công nghệ làm nền tảng và cách tiếp cận quản trị linh hoạt, đất nước mặt trời mọc đang nổi lên như một cực phát triển AI mới của châu Á - sánh vai với Trung Quốc và Hàn Quốc trong cuộc đua công nghệ toàn cầu.

2. Năng lực cạnh tranh của thị trường Nhật Bản: Lợi thế bền vững trong kỷ nguyên AI

Nếu chính sách quốc gia là bệ phóng cho AI, thì chính năng lực hạ tầng, văn hóa doanh nghiệp và thế mạnh công nghiệp là những yếu tố mà Nhật Bản đã và đang xây dựng một môi trường lý tưởng cho đổi mới sáng tạo xoay quanh AI.

2.1. Cơ sở hạ tầng số tiên tiến

Một hạ tầng số mạnh mẽ là điều kiện tiên quyết để triển khai trí tuệ nhân tạo, và Nhật Bản hiện nằm trong top 3 quốc gia OECD về tỷ lệ kết nối cáp quang so với băng thông rộng tổng thể ^[4]. 

Kết nối internet tốc độ cao và ổn định trên toàn quốc không chỉ nâng cao khả năng xử lý dữ liệu lớn mà còn mở đường cho việc vận hành các ứng dụng AI theo thời gian thực trong nhiều lĩnh vực như xe tự lái, thành phố thông minh và y tế từ xa (telemedicine) ^[2]. 

>>> Xem thêm: AI, Metaverse và IoT: Công nghệ 'phá đảo' giúp TMĐT Trung Quốc dẫn đầu toàn cầu

Nhật Bản có kết nối internet tốc độ cao và ổn định trên toàn quốc (Nguồn: Sưu tầm)

Cùng lúc đó, làn sóng đầu tư vào các trung tâm dữ liệu hiện đại cũng đang tăng tốc. Các tập đoàn công nghệ toàn cầu như Microsoft, Google và NVIDIA đang xây dựng cơ sở hạ tầng tính toán mạnh mẽ tại Nhật để phục vụ các tác vụ AI chuyên sâu - tạo điều kiện để các doanh nghiệp trong và ngoài nước tiếp cận sức mạnh xử lý khổng lồ mà không cần đầu tư riêng ^[2].

Đặc biệt, cơ sở hạ tầng tại Nhật còn được thiết kế để thích ứng với các điều kiện khắc nghiệt như động đất hay bão lớn - nhờ vào các loại vật liệu, công nghệ giảm thiểu rủi ro thiên tai được tích hợp từ sớm ^[5]. Chính nhờ tính ổn định và khả năng phục hồi cao này, Nhật Bản có thể đảm bảo độ tin cậy liên tục cho các hệ thống AI - điều tối quan trọng trong các lĩnh vực như tài chính, y tế, vận tải và an ninh. 

2.2. Văn hóa doanh nghiệp ổn định

Khác với nhiều thị trường có tỷ lệ nhảy việc cao, Nhật Bản sở hữu văn hóa doanh nghiệp với mức độ gắn bó nhân sự cao - một lợi thế đặc biệt trong triển khai công nghệ mới như AI. Nhờ tỷ lệ nghỉ việc thấp, các doanh nghiệp có thể đầu tư lâu dài vào đào tạo và nâng cao kỹ năng công nghệ cho nhân viên mà không lo “chảy máu chất xám” ^[2].

Một điểm đặc trưng trong cách tiếp cận AI tại Nhật là mô hình “hợp tác giữa con người và máy móc” thay vì thay thế hoàn toàn. AI được xem là công cụ hỗ trợ và mở rộng năng lực sáng tạo, thay vì cạnh tranh với con người. 

 Một minh chứng tiêu biểu cho triết lý này là Viện AI Lấy Con Người Làm Trung Tâm (Human-Centered AI Institute) do tập đoàn Hakuhodo DY Group thành lập vào tháng 4/2024. Dưới sự dẫn dắt của Masaya Mori - người từng đứng đầu mảng AI tại các tập đoàn tư vấn lớn - Viện HCAI hướng tới phát triển AI với triết lý “sei-katsu-sha” (toàn diện con người), phối hợp chặt chẽ với các tổ chức trong và ngoài tập đoàn để đưa AI vào thực tiễn một cách đáng tin cậy, đạo đức và hiệu quả ^[6]. 

>>> Xem thêm: Trí tuệ nhân tạo (AI) Việt Nam: Định hình bản sắc trong kỷ nguyên số

Human-Centered AI Institute - Hakuhodo (Nguồn: Sưu tầm)

2.3. Vị thế top đầu trong robotics và tự động hóa

Chiếm tới 38% sản lượng robot toàn cầu, Nhật Bản khẳng định vị thế là trung tâm hàng đầu thế giới trong cả lĩnh vực robot công nghiệp lẫn robot dịch vụ ^[2]. Riêng năm 2023, quốc gia này lắp đặt 46.000 robot công nghiệp mới - đứng thứ hai toàn cầu sau Trung Quốc ^[7]. 

Các con số ấn tượng này không chỉ phản ánh sức mạnh sản xuất, mà còn cho thấy tốc độ ứng dụng công nghệ robot vào thực tiễn của Nhật đang tiếp tục tăng tốc trong thời đại AI.

Nhật Bản xếp thứ 2 thế giời về số lượng lắp đặt robot công nghiệp năm 2023 (Nguồn: AI Index Report 2025)

Những tập đoàn như Omron, Fanuc, Yaskawa Electric, Preferred Networks, và SoftBank Robotics đang đi đầu trong tích hợp AI vào hệ thống robot, tạo ra thế hệ máy móc thông minh có thể học hỏi và tương tác trong môi trường thực tế.

Trong sản xuất, robot Fanuc tích hợp AI đã giúp các nhà máy nâng hiệu suất lên 20-30% thông qua bảo trì dự đoán và khả năng tự học. Trong dịch vụ, robot Pepper của SoftBank - được trang bị trí tuệ nhân tạo giao tiếp - đang phục vụ trong các cửa hàng, bệnh viện và khách sạn với hơn 20.000 thiết bị đã được triển khai trên toàn cầu ^[2].

Thêm vào đó, các gã khổng lồ như Toyota còn mở rộng ứng dụng AI trong hệ thống di chuyển tự động, tạo tiền đề cho giải pháp thay thế lao động và thúc đẩy tăng trưởng công nghiệp tự chủ trong bối cảnh dân số già.

>>> Xem thêm: Bức tranh toàn cảnh về đổi mới sáng tạo tại Hàn Quốc

Các tập đoàn robot lớn Nhật Bản không ngừng nghiên cứu cách tích hợp AI vào robot (Nguồn: BambuUP)

2.4. Sáng tạo văn hóa

Không chỉ trong công nghiệp nặng, AI còn len sâu vào ngành công nghiệp văn hóa giải trí của Nhật - một lĩnh vực trị giá hơn 50 tỷ USD với ảnh hưởng toàn cầu. Trong những năm gần đây, AI - đặc biệt là AI tạo sinh - đã bắt đầu thay đổi sâu sắc cách các sản phẩm văn hóa được sáng tạo, sản xuất và phân phối. 

Trước thực trạng thiếu hụt lao động trong ngành anime và áp lực đẩy nhanh tiến độ sản xuất do nhu cầu từ các nền tảng streaming, nhiều studio đã chủ động ứng dụng AI vào quy trình sản xuất. Ví dụ, công ty K&K Design tại Nagoya cho biết nhờ áp dụng AI vào việc xử lý cảnh nền và tô màu, công việc vốn mất một tuần nay chỉ còn vài phút - mang lại bước nhảy vọt về hiệu suất mà vẫn giữ nguyên chất lượng ^[8]. 

“Chúng tôi tin rằng AI sẽ giúp cải thiện môi trường làm việc mà không làm tổn hại đến chất lượng sáng tạo”, giám đốc Hiroshi Kawakami chia sẻ.

AI không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn mở ra khả năng cải thiện điều kiện lao động trong ngành - vốn nổi tiếng với mức thu nhập thấp và thời gian làm việc kéo dài. Một khảo sát của Hiệp hội Văn hóa Anime và Phim Nhật Bản (NAFCA) cho thấy 38% người lao động trong ngành anime có thu nhập dưới 200.000 yên/tháng (~1.358 USD), và trung bình làm việc tới 219 giờ/tháng - cao hơn 30% so với mức chung của lao động Nhật ^[8]. 

Việc giao một phần công việc kỹ thuật cho AI sẽ cho phép con người tập trung vào các khâu có giá trị cao hơn như viết kịch bản và thiết kế nhân vật.

>>> Xem thêm: Bức tranh toàn cảnh về đổi mới sáng tạo tại Trung Quốc - Phần 1: Chính trị - Kinh tế

AI đang trở thành đối tác đồng hành mới của ngành công nghiệp văn hóa Nhật (Nguồn: BambuUP)

Trong ngành game, các công ty lớn như Square Enix và Bandai Namco đã tích hợp AI để nâng cấp hành vi NPC, phát triển cốt truyện linh hoạt, và tạo dựng thế giới game bằng thuật toán tự động - giúp tiết kiệm hàng triệu USD chi phí mỗi năm ^[2]. Đồng thời, các startup như En-dolphin đang phát triển công cụ AI có thể “học” phong cách minh họa từ tác phẩm cũ của họa sĩ manga, tạo ra những sản phẩm mang dấu ấn riêng chỉ từ bản phác thảo thô ^[8].

Ở mảng phân phối toàn cầu, AI còn góp phần mở rộng ảnh hưởng của văn hóa Nhật. Công ty khởi nghiệp Orange đã phát triển công nghệ giúp tăng tốc dịch truyện tranh lên gấp 10 lần, và đang nhắm đến các thị trường nói tiếng Tây Ban Nha và Ấn Độ - nơi có cộng đồng độc giả khổng lồ ^[8]. Trong bối cảnh chỉ khoảng 14.000 trong tổng số 700.000 tác phẩm manga của Nhật từng được dịch sang tiếng Anh, AI được kỳ vọng sẽ là chìa khóa đưa văn hóa Nhật vươn xa hơn bao giờ hết.

Chính phủ Nhật cũng đang tích cực khuyến khích xu hướng này. Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp (METI) đã ban hành hướng dẫn ứng dụng AI cho ngành hoạt hình và game, đồng thời xem xét cấp trợ cấp cho các doanh nghiệp sử dụng AI nhằm giải quyết bài toán nhân lực ^[8].

2.5. Mức lương cạnh tranh

Một trong những thay đổi đáng chú ý trong thị trường việc làm AI tại Nhật là mức lương ngày càng cạnh tranh. Tại khu vực Đông và Nam Á, kỹ sư AI và học máy có thu nhập dao động từ 15.000 đến 140.000 USD/năm, tùy theo kinh nghiệm và vị trí làm việc. Nhật Bản hiện dẫn đầu khu vực với mức lương có thể lên tới 113.000 USD ^[9] - ngang ngửa với các trung tâm công nghệ hàng đầu tại Anh và châu Âu ^[2].

>>> Xem thêm: Bức tranh toàn cảnh về Đổi mới sáng tạo tại Thụy Điển

Thị trường việc làm AI và học máy ở Nhật ngày càng có mức lương cạnh tranh (Nguồn: Sưu tầm)

Các tập đoàn quốc tế như Google, Meta, Amazon… thường chi trả cao hơn mức trung bình, đi kèm với hỗ trợ chỗ ở, visa và gói đãi ngộ hấp dẫn. Các startup giàu vốn như Sakana AI hay Rist cũng sẵn sàng cạnh tranh để thu hút nhân tài hàng đầu. 

Điểm cộng lớn là chi phí sinh hoạt tại Nhật - đặc biệt ngoài Tokyo - vẫn thấp hơn 30-50% so với Vương quốc Anh và Hoa Kỳ ^[10][11], tạo ra môi trường lý tưởng cho các chuyên gia công nghệ toàn thế giới.

3. Hạ tầng tri thức: Nhân lực, nghiên cứu và sức mạnh từ các viện chiến lược

Bên cạnh chính sách vững chắc và hạ tầng kỹ thuật hiện đại, nền tảng tri thức - bao gồm nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu chuyên sâu và sự hỗ trợ của các viện chiến lược - chính là trụ cột thứ ba làm nên sức mạnh bền vững cho hệ sinh thái AI Nhật Bản. 

Theo báo cáo AI Index 2025 của Viện Trí tuệ Nhân tạo Lấy Con người Làm Trung tâm - Đại học Stanford, Nhật Bản xếp thứ 5 toàn cầu về số lượng bằng sáng chế AI được cấp trên đầu người năm 2023, với 4,58 bằng trên mỗi 100.000 dân ^[3] - tăng 46% so với năm trước (2,53) và vượt xa các nước châu Âu như Đức, Anh và Pháp ^[12]. 

Kết quả này phản ánh sự gia tăng mạnh mẽ trong hoạt động nghiên cứu và đổi mới công nghệ tại Nhật, đặc biệt khi ngày càng nhiều sáng chế được thương mại hóa thông qua các doanh nghiệp công nghệ và startup.

>>> Xem thêm: AI có phải là GPS dẫn đường cho đầu tư xanh, mở khóa 40.000 tỷ đô ESG?

Nhật Bản xếp thứ 5 toàn cầu về số lượng bằng sáng chế AI được cấp trên đầu người năm 2023 (Nguồn: AI Index Report 2025)

Ở cấp độ học thuật và nghiên cứu, các viện như RIKEN AIP (Trung tâm Dự án Trí tuệ Tiên tiến) và NICT (Viện Công nghệ Thông tin & Truyền thông Quốc gia) đóng vai trò đầu não. Trong khi RIKEN nổi bật với các nghiên cứu về học sâu, đạo đức AI và các dự án hợp tác công - tư, thì NICT lại cung cấp nền tảng dữ liệu mở và GPU phục vụ cộng đồng nghiên cứu AI trên toàn quốc ^[7]. 

Đây chính là phần lõi “cơ sở hạ tầng mềm” - hệ thống hạ tầng tri thức cho phép các nhà nghiên cứu tiếp cận tài nguyên điện toán và chia sẻ dữ liệu để rút ngắn thời gian phát triển mô hình.

Nhằm tăng tốc phát triển nhân tài AI, Nhật Bản đang triển khai nhiều chương trình hỗ trợ học viên và tiến sĩ, tiêu biểu là dự án BOOST (Next Generation AI Human Resource Development Project) do Bộ Giáo dục - Khoa học (MEXT) và Cơ quan Khoa học Công nghệ Nhật Bản (JST) khởi xướng từ năm 2024 ^[8]. Chương trình này tài trợ chi phí sinh hoạt và nghiên cứu cho tiến sĩ hoạt động trong các lĩnh vực AI thế hệ mới, thúc đẩy sáng tạo trong những vùng chiến lược quốc gia. 

Bên cạnh đó, METI vận hành chương trình MITOU IT nhằm phát hiện và ươm mầm tài năng công nghệ, không chỉ trong AI mà còn cả lĩnh vực CNTT mở rộng - chú trọng vào khả năng hiện thực hóa ý tưởng đổi mới sáng tạo ^[13].

>>> Xem thêm: 18 loại hình đổi mới sáng tạo và 4 nhân tố ảnh hưởng chính

Chương trình MITOU, Nhật Bản (Nguồn: MITOU)

Một sáng kiến độc đáo khác là mô hình giáo dục hợp tác tại Toyama KOSEN, nơi trường cao đẳng kỹ thuật phối hợp với doanh nghiệp như BizReach để tuyển “giảng viên AI kiêm nhiệm” từ khu vực tư nhân. Những chuyên gia đang trực tiếp ứng dụng AI trong thực tế sẽ tham gia giảng dạy, giúp sinh viên tiếp cận kiến thức cập nhật và mang tính ứng dụng cao ^[8]. Toyama cũng là một trong số ít trường được lựa chọn trong chương trình giáo dục AI nâng cao toàn quốc “Literacy Plus”, mở rộng khả năng tiếp cận AI từ sớm cho sinh viên kỹ thuật.

Từ năm 2019, mạng lưới AI Japan R&D Network chính thức được thành lập bởi ba viện nghiên cứu hàng đầu là AIST, RIKEN và NICT nhằm tăng cường kết nối giữa các đại học, viện công lập và doanh nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực AI ^[14].

>>> Xem thêm: ESG Là Gì? Vì Sao Doanh Nghiệp Nên Đầu Tư vào ESG?

Mạng lưới AI Japan R&D Network kết nối hệ sinh thái AI Nhật Bản (Nguồn: Sưu tầm)

Với vai trò là “hệ sinh thái tri thức”, AI Japan đóng vai trò đầu mối truyền tải thông tin R&D, thúc đẩy hợp tác trong - ngoài nước và kết nối các bên với chương trình hỗ trợ từ chính phủ. Sau khi kết thúc giai đoạn đầu dưới sự bảo trợ của AIST vào năm 2023, mạng lưới này tiếp tục được vận hành như một tổ chức tự nguyện, với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp tư nhân ^[14]. 

Đây chính là minh chứng cho mô hình phối hợp bền vững giữa nghiên cứu hàn lâm và thị trường ứng dụng - yếu tố then chốt trong việc đưa sáng kiến AI ra khỏi phòng thí nghiệm và đến gần hơn với đời sống xã hội.

Tuy nhiên, thách thức vẫn còn lớn. Theo Bộ Kinh tế (METI), Nhật Bản cần thêm 120.000 chuyên gia AI trước năm 2030 ^[15]. Hiện tại, chỉ 3,6% nhân lực AI hàng đầu toàn cầu đang làm việc tại Nhật, trong khi con số này tại Mỹ vượt 50%. 

Để giải quyết khoảng trống này, Nhật đang không chỉ đào tạo lại kỹ sư STEM nội địa mà còn tăng cường thu hút nhân tài quốc tế. Số kỹ sư nước ngoài trong lĩnh vực CNTT đã tăng gấp ba lần trong một thập kỷ, đạt mốc 85.000 người vào năm 2024 ^[2] - phản ánh nỗ lực xây dựng môi trường làm việc hấp dẫn và mở cửa toàn cầu cho tài năng AI .

Tổng thể, tương tự Hàn Quốc, mô hình hợp tác bốn nhà: chính phủ - viện nghiên cứu - doanh nghiệp - startup đang tạo ra một hệ sinh thái AI “đồng phát triển” tại xứ sở hoa anh đào. Trong đó, tri thức không bị bó hẹp trong phòng lab mà được chuyển hóa thành ứng dụng và sản phẩm thực tế - nơi AI không chỉ là công nghệ, mà là động lực chiến lược thúc đẩy năng lực cạnh tranh quốc gia.

4. Thị trường sôi động: Khi AI trở thành động lực kinh tế mới

Sau khi đặt nền móng bằng chiến lược quốc gia và hạ tầng công nghệ tiên tiến, Nhật Bản đang chứng kiến sự bùng nổ của một thị trường AI sôi động, nơi các startup, tập đoàn, nhà đầu tư và cộng đồng sáng tạo cùng hội tụ.

Không thể không nhắc đến các doanh nghiệp tiên phong như Preferred Networks - “kỳ lân” nội địa với nền tảng học sâu Chainer ra đời từ năm 2014 - hay ABEJA, đơn vị tiên phong ứng dụng AI vào bán lẻ và logistics. Sakana AI, một cái tên trẻ nhưng đầy tiềm năng, hiện đang thu hút các chuyên gia AI quốc tế đến làm việc tại Tokyo - tạo nên môi trường học thuật - công nghệ mang tính toàn cầu ^[2]. 

Sự vươn lên của các doanh nghiệp bản địa cho thấy làn sóng đổi mới đang dâng lên ngay trong lòng những ngành công nghiệp truyền thống của Nhật.

>>> Xem thêm: Bao bì bền vững: 6 chiến lược tối ưu cho đường đua đổi mới sáng tạo xanh

Các doanh nghiệp bản địa đang dần vươn lên trong lòng những ngành công nghiệp truyền thống của Nhật (Nguồn: Sưu tầm)

Song song, hoạt động đầu tư mạo hiểm vào AI cũng tăng trưởng nhanh chóng. Năm 2022, các startup Nhật Bản gọi vốn thành công tổng cộng 877,4 tỷ yên (khoảng 6,5 tỷ USD) - mức cao nhất từ trước đến nay ^[16].

Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2028 sẽ nâng tổng đầu tư mạo hiểm lên 10.000 tỷ yên, với AI là một trong những lĩnh vực ưu tiên. Nhờ vậy, Nhật Bản hiện đứng top 13 quốc gia có mức đầu tư tư nhân vào AI lớn nhất thế giới ^[3].

Nhật Bản đứng top 13 quốc gia có mức đầu tư tư nhân vào AI lớn nhất thế giới (Nguồn: AI Index Report 2025)

Không chỉ là công cụ, AI đang trở thành một đòn bẩy mới cho tăng trưởng kinh tế Nhật Bản, được dự đoán sẽ đóng góp thêm 736 tỷ USD vào năng suất quốc gia trước năm 2030 ^[2]. Trong bối cảnh dân số già và thiếu hốt lao động, AI đang dần trở thành "lực lượng lao động mới" được tích hợp vào mọi ngóc ngách kinh tế.

Thị trường AI sôi động còn được thể hiện qua chuỗi sự kiện chuyên ngành tại Tokyo - nơi quy tụ hàng nghìn nhà nghiên cứu, chuyên gia và doanh nhân mỗi năm.

Tiêu biểu là AI EXPO TOKYO - triển lãm thương mại về công nghệ trí tuệ nhân tạo lớn nhất Nhật Bản, nơi các công ty AI hàng đầu giới thiệu công nghệ và giải pháp đến nhiều ngành công nghiệp khác nhau ^[16]. Sự kiện tập trung vào các lĩnh vực như AI cho sản xuất và công nghiệp, robot thông minh, chip AI, mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), giải pháp doanh nghiệp và an ninh mạng. 

Trong lĩnh vực giải trí, sự kiện thường niên Tokyo Game Show 2025 đánh dấu bước tiến mới với việc ra mắt khu vực chuyên biệt AI Technology Pavilion, trưng bày các công nghệ AI trong game như công cụ phát triển, AI cho nhân vật (character AI), điều hướng (navigation AI), meta AI, tạo nội dung tự động và AI hỗ trợ kiểm thử game. Sự kiện này không chỉ thu hút hàng trăm nghìn lượt tham dự, mà còn mở ra hệ sinh thái kết nối doanh nghiệp với các nhà phát triển, thể hiện rõ vai trò quan trọng của AI trong các ngành công nghiệp giải trí và tương tác số ^[17]. 

Những sự kiện này không chỉ khơi nguồn sáng tạo mà còn đóng vai trò như bệ phóng cho các startup, khi nhiều người tham gia đã gọi vốn thành công hoặc nhận được cố vấn sau chương trình ^[2]. 

>>> Xem thêm: Cách nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) đang tái định hình tương lai ngành hàng không

Tokyo Game Show có khu vực chuyên biệt trưng bày các công nghệ AI trong game (Nguồn: Sưu tầm)

5. Gia tốc tương lai: Hệ sinh thái tăng tốc và kết nối toàn cầu

Bên cành việc đầu tư mạnh cho R&D và công nghiệp, Nhật Bản còn thể hiện sự linh hoạt và mở mặt trong chiến lược AI qua hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu. Trung tâm của xu hướng này là khu vực Shibuya (Tokyo) - nơi được mệnh danh là "trái tim AI của Nhật" ^[2].

Các chương trình tăng tốc tại Shibuya, tiêu biểu như UP - sáng kiến hợp tác giữa chính quyền địa phương và khối tư nhân - không chỉ hỗ trợ startup trong nước mà còn mở rộng cánh cửa cho các doanh nhân quốc tế. 

Với sự đồng hành từ chính quyền thành phố Shibuya, chương trình cung cấp hỗ trợ toàn diện về kết nối đối tác, triển khai thử nghiệm (proof-of-concept), chiến lược tiếp cận thị trường, tuyển dụng nhân sự, truyền thông và cả thủ tục xin visa cho doanh nhân quốc tế. Các startup đến từ khắp nơi trên thế giới có thể nộp hồ sơ tham gia liên tục trong năm, đặc biệt những dự án thuộc các lĩnh vực như AI, già hóa dân số, kinh tế sáng tạo, robot, giáo dục, môi trường và phòng chống thiên tai - những ưu tiên lớn trong xã hội Nhật hiện nay ^[18]. 

>>> Xem thêm: Logistics Xanh - Mảnh ghép chiến lược mở rộng thị trường

Sáng kiến UP hỗ trợ startups nội địa và quốc tế (Nguồn: Sưu tầm)

Không chỉ có Shibuya, cả Tokyo và các thành phố lớn tại Nhật cũng đang chứng kiến sự nở rộ của các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp AI. Từ năm 2019, Google đã triển khai chương trình Google for Startups Accelerator tại Tokyo - kéo dài 3 tháng và dành riêng cho các startup AI tiềm năng ^[19]. 

Đến 2024, các tên tuổi lớn như Techstars và Alchemist Accelerator cũng đã có mặt tại Nhật Bản, mở rộng mạng lưới cố vấn, gọi vốn và kết nối quốc tế cho startup công nghệ cao. 

Đồng thời, Bộ Kinh tế (METI) và Tổ chức Phát triển Công nghệ Mới (NEDO) cũng không đứng ngoài cuộc khi tổ chức cuộc thi GENIAC - Generative AI Accelerator Challenge - nhằm hỗ trợ thế hệ startup AI mới thông qua tài nguyên GPU và khoản vốn khởi đầu ^[20].

>>> Xem thêm: Carbon: Lợi ích kép cho doanh nghiệp trong cuộc chạy đua phát thải ròng bằng 0

Cuộc thi GENIAC - Generative AI Accelerator Challenge (Nguồn: GENIAC)

Chính phủ Nhật còn đẩy mạnh vai trò “kiến tạo” bằng cách lựa chọn Tokyo và một số đô thị làm “thành phố khởi nghiệp”, kèm theo chính sách ưu đãi như miễn thuế, cấp visa khởi nghiệp và hỗ trợ từ các mentor toàn cầu. 

Các quỹ như Beyond Next Ventures, Ngân hàng Phát triển Nhật Bản (DBJ), và SunBridge Capital đóng vai trò cầu nối giữa hệ sinh thái startup nội địa với mạng lưới đầu tư quốc tế, giúp startup Nhật không chỉ lớn mạnh trong nước mà còn vươn ra quốc tế ^[2].

Với tốc độ mở rộng và sự hỗ trợ ngày càng chuyên nghiệp, hệ sinh thái AI Nhật Bản giờ đây không chỉ là sân chơi dành cho kỹ sư và các tập đoàn lớn, mà đã trở thành hệ sinh thái mở - nơi ý tưởng được tăng tốc thông qua sự cộng hưởng của công nghệ, con người và kết nối xuyên biên giới. 

Trí tuệ nhân tạo, trong bối cảnh đó, đang dần trở thành biểu tượng mới cho nước Nhật thế kỷ 21: kế thừa tinh thần “monozukuri” - nghệ thuật tạo ra giá trị - nhưng được tái định nghĩa bằng sự bền vững, thông minh và toàn cầu hóa.

—-----

Phượng Lê.

Nếu doanh nghiệp của bạn đang tìm kiếm những kết nối nguồn lực phù hợp để ’tiến quân’ hiệu quả vào thị trường Nhật Bản nói chung - hoặc Hệ sinh thái Trí tuệ nhân tạo Nhật nói riêng - hãy kết nối ngay với BambuUP!

Chúng tôi đã đồng hành cùng nhiều doanh nghiệp hàng đầu như Heineken Việt Nam, FASLINK, Talentnet, DKSH Smollan, MAB Solutions,... trong việc công bố các thách thức đổi mới sáng tạo mở và tổ chức các chuyến học tập & kết nối đổi mới sáng tạo Quốc tế cho doanh nghiệp. BambuUP tự hào là đối tác chiến lược đáng tin cậy, luôn hỗ trợ doanh nghiệp trong các hoạt động đổi mới sáng tạo và quá trình chuyển đổi xanh mạnh mẽ.

Để không bỏ lỡ những tin tức mới nhất hàng tuần về Đổi Mới Sáng Tạo xanh ở Việt Nam, bạn có thể: