AI MỞ RỘNG KHẢ NĂNG DỰ BÁO VÀ KIỂM SOÁT RỦI RO TRONG THI CÔNG CÔNG TRÌNH NGẦM
Ứng dụng AI trong xây dựng đang mở ra những phương pháp mới trong thi công metro và đường hầm, giúp phân tích dữ liệu địa chất, dự báo rủi ro và hỗ trợ giám sát công trình theo thời gian thực. Kết hợp trí tuệ nhân tạo, cảm biến và công nghệ bản sao số (digital twin), xu hướng này đang thúc đẩy chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo trong ngành xây dựng, hướng tới nâng cao hiệu quả thi công và an toàn hạ tầng.
Trong thi công metro và đường hầm, những biến động địa chất khó dự báo luôn đặt ra thách thức lớn về an toàn và hiệu quả vận hành. Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra hướng tiếp cận mới, cho phép phân tích dữ liệu địa chất, dự báo rủi ro và hỗ trợ kiểm soát quá trình thi công theo thời gian thực. Khi chuyển đổi số ngày càng được đẩy mạnh, liệu AI trong xây dựng có thể trở thành động lực đổi mới sáng tạo, thay đổi cách các công trình hạ tầng ngầm được triển khai?
AI tham gia kiểm soát rủi ro trong thi công metro và đường hầm
Khác với các công trình trên mặt đất, việc thi công đường hầm, ga metro hay hố đào sâu thường diễn ra trong điều kiện địa chất phức tạp, gần những công trình và hệ thống hạ tầng đang hoạt động. Ngay cả những biến dạng nhỏ của nền đất cũng có thể ảnh hưởng đến kết cấu, gây lún hoặc làm gián đoạn quá trình thi công.
Ngày 19/11/2026, VnExpress ghi nhận xu hướng ứng dụng AI trong lĩnh vực địa kỹ thuật tại nhiều quốc gia, từ phân tích dữ liệu khảo sát đến dự báo biến động nền đất và hỗ trợ vận hành máy đào hầm. Các công nghệ này đang mở rộng khả năng nhận diện những rủi ro khó quan sát trực tiếp, giúp kỹ sư có thêm cơ sở để điều chỉnh phương án thi công (Theo VnExpress).

Tại Trung Quốc, tháng 1/2026, Đại học Hồ Nam phối hợp cùng China Railway Construction Heavy Industry giới thiệu hệ thống AI hỗ trợ vận hành máy đào hầm TBM (Tunnel Boring Machine/Máy thi công hầm bằng khiên đào). Hệ thống có khả năng phân tích điều kiện địa chất, dự báo độ lún bề mặt, cảnh báo nguy cơ mắc kẹt thiết bị và hỗ trợ lựa chọn thông số đào phù hợp. Theo nhóm phát triển, công nghệ đã được tích hợp vào thiết bị đào hầm đường kính lớn phục vụ dự án thực tế (Theo Hunan University).

Một hướng tiếp cận khác được phát triển tại Đại học Thiên Tân, nơi nhóm nghiên cứu của Giáo sư Gang Zheng ứng dụng AI kết hợp cảm biến và mô hình số để chủ động kiểm soát biến dạng nền đất. Tại dự án xây dựng ga Binhai thuộc tuyến đường sắt cao tốc Thiên Tân – Duy Phường, hệ thống được triển khai để bảo vệ đường hầm Hải Hà nằm gần khu vực đào sâu. Công nghệ sử dụng các thiết bị tạo áp lực có kiểm soát tại những vị trí trọng yếu trong lòng đất, với độ chính xác điều chỉnh biến dạng khoảng 0,1 mm theo công bố của nhóm nghiên cứu (Theo Tianjin University).

Những ứng dụng này cho thấy AI đang từng bước vượt ra khỏi vai trò phân tích thông tin để tham gia sâu hơn vào hoạt động giám sát, dự báo và hỗ trợ kiểm soát những rủi ro trong quá trình xây dựng.
Từ dữ liệu địa chất đến bản sao số: Cách công nghệ thay đổi quy trình thi công
Một trong những thách thức lớn nhất của kỹ thuật địa chất là không thể quan sát trực tiếp toàn bộ cấu trúc bên dưới mặt đất. Các phương pháp khảo sát truyền thống chủ yếu dựa vào dữ liệu từ những vị trí khoan nhất định, trong khi đặc tính nền đất có thể thay đổi đáng kể giữa các khu vực. AI giúp mở rộng khả năng phân tích bằng cách xử lý đồng thời nhiều nguồn dữ liệu, nhận diện những mối liên hệ phức tạp và hỗ trợ dự báo điều kiện tại các vị trí chưa được khảo sát trực tiếp.
Tại Nhật Bản, nhóm nghiên cứu thuộc Viện Công nghệ Shibaura đã sử dụng 13.926 hồ sơ khoan địa chất để huấn luyện mạng nơ-ron nhân tạo, xây dựng bản đồ ba chiều về đặc tính nền đất và nguy cơ hóa lỏng đất tại Tokyo. Kết quả nghiên cứu công bố năm 2025 cho thấy AI có thể hỗ trợ nhận diện những khu vực tiềm ẩn rủi ro, cung cấp thêm dữ liệu phục vụ quy hoạch đô thị và thiết kế nền móng (Theo Shibaura Institute of Technology).
Trong giai đoạn thi công, khả năng ứng dụng AI tiếp tục được mở rộng khi kết hợp với cảm biến và công nghệ bản sao số (digital twin). Thay vì chỉ sử dụng mô hình thiết kế ban đầu, hệ thống bản sao số có thể liên tục cập nhật dữ liệu thực tế từ công trường như chuyển vị nền đất, áp lực nước, lực đẩy hoặc tốc độ vận hành máy đào hầm. AI phân tích những dữ liệu này để phát hiện dấu hiệu bất thường, dự báo biến động và hỗ trợ kỹ sư lựa chọn phương án xử lý phù hợp.
Chẳng hạn, hệ thống tại Đại học Thiên Tân sử dụng dữ liệu quan trắc để cập nhật mô hình số, tính toán mức độ can thiệp cần thiết và điều chỉnh thiết bị kiểm soát biến dạng tại công trường. Qua đó, quá trình thi công hình thành một chu trình liên tục giữa thu thập dữ liệu, dự báo, ra quyết định và kiểm soát thực tế (Theo Tianjin University).
Điểm đáng chú ý của những công nghệ này không chỉ nằm ở khả năng dự báo chính xác hơn, mà còn ở việc chuyển từ phương pháp kiểm soát chủ yếu dựa trên tính toán ban đầu sang quản lý rủi ro có khả năng cập nhật theo diễn biến thực tế.
Khi AI mở ra hướng phát triển mới cho ngành xây dựng toàn cầu
Sự kết hợp giữa AI, cảm biến và bản sao số đang góp phần thúc đẩy chuyển đổi số trong ngành xây dựng, đặc biệt đối với các dự án hạ tầng quy mô lớn có yêu cầu cao về an toàn và tiến độ.
Theo báo cáo “Future of Tunnelling” của Chính phủ Anh, AI và các công nghệ tự động hóa đang được nghiên cứu, ứng dụng trong nhiều giai đoạn của công trình ngầm, từ khảo sát, thiết kế đến đào hầm, giám sát và bảo trì. Trong đó, khả năng phân tích dữ liệu theo thời gian thực được xem là một hướng phát triển quan trọng để nâng cao hiệu quả vận hành thiết bị và hỗ trợ quản lý rủi ro (Theo UK Government).
Xu hướng này cũng đang làm thay đổi cách các doanh nghiệp tiếp cận công nghệ xây dựng. Thay vì chỉ đầu tư vào máy móc có công suất lớn hơn, các nhà thầu có thể nâng cao năng lực thi công thông qua việc kết nối dữ liệu, tối ưu hóa thông số vận hành và phát hiện sớm các nguy cơ phát sinh sự cố. Về dài hạn, những hệ thống này có tiềm năng hỗ trợ giảm thời gian gián đoạn, nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị và cải thiện khả năng phối hợp giữa các đơn vị tham gia dự án.
Tuy nhiên, AI chưa thể loại bỏ hoàn toàn tính bất định của điều kiện địa chất. Độ tin cậy của mô hình vẫn phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, sự phù hợp với điều kiện từng công trường và khả năng kiểm chứng kết quả dự báo. Trong những tình huống có nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn công trình, vai trò giám sát và quyết định của đội ngũ kỹ sư vẫn đặc biệt quan trọng. Bước chuyển của ngành xây dựng vì vậy không đơn thuần là tự động hóa máy móc, mà là phát triển những hệ thống thi công có khả năng phân tích, dự báo và thích ứng tốt hơn với điều kiện thực tế.
Doanh nghiệp xây dựng cần gì để ứng dụng AI hiệu quả?
Tại Việt Nam, nhu cầu phát triển các tuyến metro, công trình giao thông ngầm và hạ tầng đô thị đang mở ra cơ hội ứng dụng những công nghệ xây dựng tiên tiến.
Ngày 13/4/2026, máy đào hầm TBM (Tunnel Boring Machine/Máy thi công hầm bằng khiên đào) thứ hai của tuyến metro Nhổn – ga Hà Nội hoàn thành hành trình khoan đến ga S12, đánh dấu việc hoàn tất công tác đào hai ống hầm dài khoảng 4 km. Quá trình thi công đòi hỏi hoạt động quan trắc địa kỹ thuật liên tục nhằm kiểm soát biến dạng nền đất và bảo đảm an toàn cho các công trình xung quanh (Theo FECON).

Theo đại diện FECON, AI có tiềm năng hỗ trợ phân tích dữ liệu địa kỹ thuật, dự báo rủi ro và quản lý thi công. Đây cũng là một trong những hướng công nghệ doanh nghiệp đang quan tâm nghiên cứu để từng bước đưa vào thực tiễn, thay vì một giải pháp đã được xác nhận triển khai toàn diện tại dự án metro nói trên (Theo VnExpress).
Đối với các doanh nghiệp xây dựng, ứng dụng AI hiệu quả trước hết đòi hỏi nền tảng dữ liệu đủ tin cậy. Việc số hóa hồ sơ khảo sát, kết nối hệ thống cảm biến và chuẩn hóa dữ liệu từ các dự án là điều kiện quan trọng để phát triển những mô hình dự báo phù hợp.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần tăng cường hợp tác với các đơn vị nghiên cứu, startup công nghệ và nhà cung cấp thiết bị nhằm thử nghiệm giải pháp trong những phạm vi có thể kiểm soát rủi ro. Hiệu quả ứng dụng AI trong doanh nghiệp cũng cần được đánh giá thông qua các chỉ tiêu cụ thể như độ chính xác dự báo, khả năng phát hiện bất thường, thời gian xử lý sự cố và chi phí vận hành.
Đặc biệt, đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp xây dựng cần gắn với việc nâng cao năng lực của đội ngũ kỹ thuật, bảo đảm con người có khả năng hiểu, kiểm chứng và sử dụng kết quả phân tích từ AI để đưa ra quyết định phù hợp.
Kết luận:
Từ việc dự báo đặc tính nền đất đến hỗ trợ điều khiển biến dạng trong quá trình thi công, AI đang mở ra hướng phát triển mới cho ngành xây dựng công trình ngầm. Những bước tiến này cho thấy giá trị của đổi mới sáng tạo không chỉ nằm ở việc phát triển thiết bị hiện đại hơn, mà còn ở khả năng khai thác dữ liệu và kết hợp nhiều công nghệ để giải quyết các thách thức thực tế.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, quá trình chuyển đổi số và ứng dụng AI trong xây dựng sẽ cần được triển khai theo lộ trình phù hợp, kết hợp giữa năng lực kỹ thuật, dữ liệu và hợp tác công nghệ. Trong bối cảnh đó, BambuUP tiếp tục phát huy vai trò kết nối doanh nghiệp với các startup, chuyên gia và nguồn lực đổi mới sáng tạo, góp phần thúc đẩy hợp tác và tìm kiếm những giải pháp công nghệ phù hợp với nhu cầu phát triển của từng ngành.
Một nền tảng kết nối startup, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, địa phương và nhà đầu tư











Cẩm nang · 6/2/2026
Winning Accelerator Playbook 2026 by BambuUP
AI VÀ DỮ LIỆU THỜI GIAN THỰC ĐANG THAY ĐỔI CÁCH DOANH NGHIỆP BÁN LẺ VẬN HÀNH