Innovation Insider #1: "Doanh Nghiệp Việt Cần Nhận Thức Đúng Hơn Về Các Bước Chuyển Đổi Số" - Trò Chuyện Cùng Giám Đốc Vận Hành Nền Tảng BambuUP (Phần 1)

Hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam mặc dù đang phát triển sôi động nhưng lại thiếu đi mắt xích quan trọng về sự kết nối, để  doanh nghiệp truyền thống, cần nguồn lực mới có thể tìm thấy giải pháp phù hợp. Các doanh nghiệp đang đứng trước áp lực chuyển đổi số, nhìn rộng ra chính là công tác đổi mới sáng tạo, từ tư duy đến vận hành.

Thông qua cuộc gặp gỡ và trò chuyện sâu sắc với Bà Nguyễn Hương Quỳnh - CEO của Nền tảng kết nối đổi mới sáng tạo BambuUP, độc giả sẽ dễ dàng hơn trong việc nhận định xu hướng, khai thác thời cơ trên thị trường và tìm ra hướng đi để đổi mới sáng tạo trong hành trình phát triển tiếp theo.

Innovation Insider là series chia sẻ về những xu hướng, lời khuyên và hiểu biết sâu sắc của các nhà lãnh đạo, chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo. Series được thực hiện và đăng tải trên mục Innovation Insight của Nền tảng đổi mới sáng tạo BambuUP
 

Các từ viết tắt trong bài viết này gồm có: (1) Đổi mới sáng tạo: ĐMST, (2) Hệ sinh thái: HST

👉 INSIDER PROFILE: LÝ LỊCH NHÂN VẬT #1

Bà Nguyễn Hương Quỳnh hiện là Đồng sáng lập, Giám đốc điều hành (CEO) của Nền tảng kết nối đổi mới sáng tạo BambuUP, một nền tảng nhằm kiến tạo những kết nối có ý nghĩa giữa bên Cung cấp giải pháp ĐMST (start-up, công ty công nghệ) và bên Tìm kiếm giải pháp ĐMST (doanh nghiệp, tập đoàn, nhà đầu tư). Bà hiện cũng là Chủ tịch HĐQT của công ty tư vấn chiến lược The Blue Ocean Consulting & Ventures.

• Bà là chuyên gia nghiên cứu thị trường, phân tích chiến lược với hơn 18 năm kinh nghiệm.
• Là Trưởng ban Nghiên cứu và Phát triển Hiệp hội Thương Mại điện tử Việt Nam (VECOM) 
• Là Nguyên Tổng Giám đốc Nielsen Việt Nam & Campuchia

 
 *Thưa bà, đổi mới sáng tạo là một khái niệm mà gần đây đang được nhắc đến rất nhiều. Liệu đây có phải một hình thức cao cấp hơn của phong trào khởi nghiệp hay không?

Đổi mới sáng tạo (ĐMST) mang phạm vi lớn hơn khởi nghiệp rất nhiều. Khởi nghiệp là thuật ngữ để chỉ các công ty nhỏ, bắt đầu có các ý tưởng muốn làm. Nhắc đến hệ sinh thái (HST) ĐMST mở, là ta nhắc đến sự huy động tổng hợp của tất cả thành phần kinh tế trong nền kinh tế cùng tham gia, cùng tạo ra tác động và ảnh hưởng lớn hơn rất nhiều. 

Trước khi đến được với HST ĐMST mở, cần phải có HST khởi nghiệp mạnh.

Khi nói về các thành phần tham gia chính trong HST khởi nghiệp Việt Nam, có cả một biểu đồ chi tiết với 5 thành phần chính: Service, Network, Talent, Capital và Support. Biểu đồ này được trình bày trong Báo cáo toàn cảnh đổi mới sáng tạo Việt Nam 2021 - một tài liệu toàn diện và cập nhật chưa từng có tại Việt Nam về đổi mới sáng tạo. Biểu đồ đó đã được cung cấp bởi NSSC - Trung tâm Hỗ trợ Khởi nghiệp sáng tạo Quốc gia, và được cập nhật thêm thông tin bởi BambuUP trong quá trình thực hiện.

Bà Nguyễn Hương Quỳnh chia sẻ thêm: “Có câu chuyện rất thú vị thế này. Khi tôi nói chuyện với các anh chị CEO đến từ các tập đoàn đa quốc gia, họ ghét từ “khởi nghiệp” lắm! (cười). Nếu các bạn cứ tiếp tục gọi mình là khởi nghiệp, thì đồng nghĩa với việc các bạn cho phép mình luôn luôn nhỏ bé, luôn luôn ở thế bắt đầu, có cái chưa hoàn thiện. Các bạn phải định hình, tham gia vào HST ĐMST, giải quyết các bài toán lớn hơn để tạo ra các thành quả ĐMST mới với tầm ảnh hưởng lớn hơn thì mới thực sự lớn được!”.

*Hiện nay đang có nhiều ý kiến cho rằng, để xây dựng HST khởi nghiệp, đặc biệt là vươn lên HST ĐMST như chị vừa nêu, cần sự chung tay của các tập đoàn, nhưng điều này chưa được quan tâm. Quan điểm của chị như thế nào?

HST ĐMST là nguồn ĐMST của toàn bộ thế giới trong tương lai, hay cụ thể hơn chính là HST khởi nghiệp. Trước đây, nguồn lực ĐMST thường đến từ các tập đoàn lớn với đủ tiềm năng tài chính, nhân lực, phòng ban, thì giờ đây giờ ĐMST đang “lên ngồi” từ các công ty khởi nghiệp hoặc công ty công nghệ, nên nhóm Khởi nghiệp - Công nghệ sẽ là thành phần không thể thiếu. Đây chính là các bên “cung” cho ĐMST. Ở phía ngược lại, nguồn cầu xuất phát từ các doanh nghiệp, thông thường là doanh nghiệp lớn, có tiềm lực tài chính nhất định, sẵn sàng đầu tư, đưa ra thách thức mở để các startup thử thách.  

Đứng trên tư cách của BambuUP - Một đơn vị kết nối đổi mới sáng tạo, tôi nghĩ người cung, người cầu phải đi đôi với nhau. Ở các nước khác cũng vậy, nó phải đến từ các tập đoàn lớn, như những con sếu đầu đàn, khuấy động để doanh nghiệp khác cũng cảm thấy hứng thú trước những case-study thành công. Trong chiến lược phát triển của Samsung, Wacom, họ đều bắt đầu bằng việc xây dựng một HST sáng tạo để đồng hành. 

Thành tố quan trọng khiến cho cung và cầu gặp nhau chính là vai trò của cơ quan chính phủ. Ví dụ như ở Singapore, chính phủ đưa ra chương trình ”Cộng Đồng Vì Doanh Nhân”, hỗ trợ hết mình cho startup bằng cách kêu gọi sự tham gia của các tập đoàn lớn, với các chương trình hỗ trợ. Tại thị trường Việt Nam, các tập đoàn lớn không phải không có hứng thú với startup, mà do họ có tâm lý ưa thích các giải pháp nước ngoài trước, đây là thiệt thòi của các startup Việt Nam. 

Ngoài ra, trong các HST này cần có thêm 1 thành phần nữa chính là hệ thống chuyên gia. Ngôn ngữ của kinh doanh và ngôn ngữ công nghệ hay startup là khác nhau. Ví dụ đơn cử nhất, là ngay từ cái định nghĩa thời gian ở các công ty lớn với startup đã là khác nhau. Nơi quy mô họ định nghĩa thời gian theo tháng, theo quý, theo năm, trong khi với startup là theo giờ, theo ngày, theo tuần.

Trong một HST, chúng ta cần chuyên gia, để tìm đến ngôn ngữ chung, điều phối sự hợp giữa hai bên tốt nhất. 
 

Hội đồng cố vấn Báo cáo toàn cảnh đổi mới sáng tạo Việt Nam năm 2021 sở hữu 51 chuyên gia hàng đầu trong các lĩnh vực

*Đi cụ thể hơn về nhu cầu chuyển đổi số của doanh nghiệp hiện tại. Theo chị, Covid-19 đã tác động thế nào đến quá trình đổi mới sáng tạo ở Việt Nam?

Khi doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi Covid-19, và đó cũng là lúc họ thấy mình phải thay đổi. Nhưng ngay khi bước vào giai đoạn hậu đại dịch, guồng hoạt động cũ quay lại thì rất nhiều doanh nghiệp lại chìm vào “day to day” – nhịp độ cũ hàng ngày và cho rằng không còn đủ thời gian dành cho hoạt động đổi mới sáng tạo.

Nhưng ngược lại, có 1 số doanh nghiệp ở trong nhóm ngành đã thực sự thay đổi.

Ví dụ điển hình như ngành hàng tiêu dùng nhanh. Nếu trước đây, kênh trực tuyến online chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong thị trường thì bây giờ nó đang lan rộng hơn. Việt Nam hiện  giờ có thêm nhiều kênh bán hàng rất thú vị (Facebook, TikTok,...) quy mô không kém gì bán hàng trên các sàn thương mại điện tử. 

*Chị là một chuyên gia 20 năm, trong đó có 16 năm làm ở Nielsen - chuyên gia nghiên cứu thị trường, sau đó sáng lập BambuUP và cho ra đời một Báo cáo rất chi tiết về đổi mới sáng tạo mở. Chị có đánh giá gì về tình hình chuyển đổi số của các tổ chức và doanh nghiệp hiện nay ?

Thực ra Covid chính là cú hích tạo ra sự thay đổi lớn về nhận thức và hành động của doanh nghiệp khi nhắc đến đến chuyển đổi số. Chuyển đổi số trước đây được nói đến nhiều, nhưng hành động lại ít, chưa có nhu cầu thực sự, các doanh nghiệp sợ ảnh hưởng đến nhân viên, doanh thu. 

Các doanh nghiệp Việt thực ra vẫn chưa phân biệt được thế nào là chuyển đổi số. Chuyển đổi số có bước đầu tiên là số hóa, tin học hóa, rồi mới đến bước chuyển đổi số. Chuyển đổi số đòi hỏi các ứng dụng mới, dẫn đến thay đổi mô hình kinh doanh. Các doanh nghiệp hiện  đang ở bước đầu tiên. Một sai lầm nữa mà các doanh nghiệp ở Việt Nam hay làm, đó là xây ngôi nhà số của mình mà không có “kiến trúc sư”. Mọi người có xu hướng là nếu xuất hiện nhu cầu ở bộ phận nào, hay có phần mềm nào hay là mua về. Trên thực tế, cuối cùng các doanh nghiệp có số liệu trên phần mềm không khớp nhau, không đi ra tổng thể để hỗ trợ cho mô hình kinh doanh của bạn.

Tôi khuyến khích các doanh nghiệp chuyển đổi số phải cần đến “kiến trúc sư số”, để có bản đồ về ngôi nhà số trong tương lai, lộ trình phát triển như thế nào.

*Theo chị, với những doanh nghiệp đã đi đúng đường để chuyển đổi số, làm thế nào để họ có định hướng về phân chia nguồn lực hợp lý, cái nào nên sử dụng nội bộ, cái nào nên lấy từ bên ngoài

Chuyển đổi số đồng nghĩa với việc doanh nghiệp tiến hành ứng dụng công nghệ, thay đổi mô hình kinh doanh của họ rất nhiều. Ở Việt Nam, đa phần nguồn lực nội bộ chưa sẵn sàng cho điều này. Nguồn nhân lực số tại thị trường Việt Nam còn chưa lớn.

Doanh nghiệp không có chiến lược kinh doanh thì không nên làm chuyển đổi số. Chuyển đổi số chỉ là công cụ để thực hiện một chiến lược kinh doanh nào đó hiệu quả hơn trong tương lai.

Đây cũng là thời điểm doanh nghiệp nên nhìn lại chiến lược kinh doanh của mình. Vì sau Covid-19, từ thị trường đến kênh phân phối đều thay đổi rất nhiều, cần xem xét chiến lược kinh doanh trước. Sau đấy, các hoạt động liên quan, kể cả chuyển đổi số, mới phát triển phù hợp theo. Có như vậy khi bạn mời chuyên gia tư vấn vào, họ mới vẽ ra được lộ trình phù hợp với chiến lược kinh doanh đấy, rồi tới bước tính toán nên thuê ngoài hay tận dụng nguồn lực nội bộ, cụ thể hóa cho từng doanh nghiệp.

Case-study: Gần đây, tôi có làm tư vấn đổi mới sáng tạo cho một tập đoàn dược phẩm đa quốc gia, mang đến concept là Supply chain finance, nghĩa là tài chính chuỗi cung ứng. Đây cũng là một xu hướng nổi bật của ngành Fintech được đề cập trong Báo cáo toàn cảnh đổi mới sáng tạo Việt Nam năm 2021. T

Khi họ làm việc với tôi hay BambuUP,  chúng tôi có chuyên gia về fintech để thiết kế dự án cho họ và giới thiệu các bên cung cấp giải pháp. Dự án được triển khai trong 3 tháng, ước tính tăng gấp 10 lần số lượng khách hàng so với hiện nay. Đó là khi ta biết lựa chọn việc tận dụng nguồn lực bên ngoài để hưởng trí tuệ nhân loại, doanh nghiệp sẽ thu về nhiều lợi ích trong thời gian ngắn, tiết kiệm được nhiều chi phí trong ĐMST. Việc sử dụng nguồn lực tri thức bên ngoài này, chính là hình thức của khái niệm ĐMST mở.

*Nhắc đến ĐMST mở, vì sao bà lại quyết định thành lập Nền tảng kết nối đổi mới sáng tạo BambuUP vào năm 2020, thưa bà?

Trước đây, tôi đã có hành trình 6 năm làm việc tại Nielsen - được mệnh danh là công ty nghiên cứu thị trường số 1 thế giới. Tại thời điểm đấy, tôi là Tổng giám đốc người Việt Nam đầu tiên tại Nielsen, phụ trách toàn bộ khu vực Đông Dương. 

Trong quá trình làm việc tại một tập đoàn đa quốc gia lớn như vậy, điều đầu tiên tôi nhận thấy đó là sự biến chuyển cực nhanh và cực nhiều của công nghệ và thị trường. Không dễ dàng gì khi doanh nghiệp phải phải không ngừng  làm mới hoạt động kinh doanh, nảy sinh thêm ý tưởng, tạo ra sản phẩm mới trên thị trường, 

Tôi đã từng ở trong vị trị của một doanh nghiệp, tập đoàn lớn. Giờ đây khi tìm hiểu và đứng về phía startup, tôi nhận ra đổi mới sáng tạo là yếu tố sống còn của doanh nghiệp. Cùng với những người đồng chí hướng khác, chúng tôi đã quyết định thành lập BambuUP trước thực trạng thiếu hụt cầu nối giữa doanh nghiệp với các công ty khởi nghiệp để tạo ra các giải pháp mới cho xã hội và người tiêu dùng. 

Nếu ban đầu chúng ta quen với chuyện đi chợ, đi các cửa hàng tạp hóa bên cạnh nhà thì hiện nay chúng ta quen thêm với các sàn thương mại điện từ. Soi theo đó thì hiện nay chưa có một nền tảng nào trên thế giới mang tính chất nền tảng số như vậy về đổi mới sáng tạo (innovation), có thể kết nối liên tục không bị giới hạn về thời gian, không gian, kết nối liên tục, ‘always on & on demand’. Đã có rất nhiều bên làm về kết nối, nhưng với quy mô nhất định, bị hạn chế, không cá nhân hóa, điều chỉnh theo từng nhu cầu cụ thể. 

Hết Phần #1

Chờ đón Innovation Insider #2: Hướng Đi Nào Cho Doanh Nghiệp Truyền Thống Trước Áp Lực Đổi Mới Để Không Mất Thị Trường trên BambuUP.com nhé!

>> Tìm hiểu thêm về Báo cáo toàn cảnh đổi mới sáng tạo Việt Nam năm 2021 tại: https://report.bambuup.com/