Biến cổ động thành hành động: FinTech xanh làm được gì?

Một câu hỏi nhức nhối đặt ra cho giới FinTech: Làm sao để đảm bảo các tuyên bố ESG và các sản phẩm Tài chính xanh thực sự mang lại tác động tích cực, chứ không chỉ là "vỏ bọc"? Khi mà mỗi giao dịch cà thẻ hàng ngày đều để lại "dấu chân carbon" mà người tiêu dùng hầu như không nhận biết?

Vậy đâu là cách các startup FinTech trên toàn cầu đang tiên phong trong việc giải quyết vấn đề này thông qua công nghệ. Hãy cùng khám phá 4 Innovation of the week tuần này:

1. ESG không còn là đặc quyền của ‘ông lớn’: Zero Circle đang san phẳng cuộc chơi!

Trong những năm gần đây, các tổ chức tài chính và doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMBs) trên toàn cầu đang đối mặt với áp lực ngày càng gia tăng trong việc đo lường và báo cáo các tác động bền vững của mình. Áp lực này bắt nguồn từ nhiều phía: các quy định pháp lý liên quan đến môi trường, xã hội và quản trị (ESG) ngày càng nghiêm ngặt, yêu cầu minh bạch cao từ nhà đầu tư, cũng như sự quan tâm ngày một lớn từ người tiêu dùng đối với các hoạt động kinh doanh có trách nhiệm. 

Tuy nhiên, việc triển khai báo cáo ESG không hề đơn giản và đang đối mặt với nhiều thách thức lớn, bao gồm sự thiếu thống nhất giữa các tiêu chuẩn và khung báo cáo, khiến dữ liệu ESG trở nên rời rạc, khó so sánh và tốn kém trong quá trình tuân thủ. Chất lượng dữ liệu cũng là vấn đề đáng lo ngại khi thông tin được thu thập từ nhiều nguồn không đồng nhất về định dạng và phương pháp. 

Bên cạnh đó, các quy định pháp lý ngày càng trở nên bắt buộc và phức tạp hơn, tạo áp lực lớn cho doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh thiếu hướng dẫn cụ thể theo ngành. Đồng thời, các bên liên quan như nhà đầu tư, khách hàng và tổ chức tài chính đang gia tăng kỳ vọng về tính minh bạch và cam kết bền vững, buộc các doanh nghiệp phải tích cực cải thiện hiệu suất ESG và tích hợp các yếu tố này vào chiến lược hoạt động của mình.

Trong bối cảnh đó, Zero Circle đã ra đời như một giải pháp mang tính chuyển đổi. Thành lập năm 2022 tại Hoa Kỳ, Zero Circle là một startup FinTech hoạt động trong lĩnh vực tài chính bền vững, được xây dựng trên nền tảng AI. Mục tiêu của Zero Circle là thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp theo hướng không carbon bằng cách đơn giản hóa quy trình tiếp cận vốn xanh cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Quy trình hoạt động của Zero Circle bao gồm năm bước được liên kết chặt chẽ. Đầu tiên, doanh nghiệp sẽ tạo hồ sơ hiệu suất tác động (Impact Performance Memo - IPM), trong đó trình bày mục tiêu bền vững, thông tin tài chính và nhu cầu đầu tư. Hồ sơ này, giúp các tổ chức tài chính có cái nhìn tổng quan về tiềm năng tác động tích cực của dự án. Tiếp theo, nền tảng sử dụng mô hình thuật toán AI để đối sánh dự án với các khoản vay phù hợp, dựa trên loại hình dự án, quy mô, vị trí địa lý và mức độ phù hợp với các tiêu chí bền vững.

Bước thứ ba, khi quá trình đối sánh hoàn tất, doanh nghiệp có thể tiếp cận các lựa chọn tài chính xanh như khoản vay liên kết với mục tiêu bền vững (sustainable-linked loans), trái phiếu xanh (Trái phiếu phát hành để huy động vốn cho các dự án hoặc hoạt động có tác động tích cực đến môi trường) hoặc tài trợ dự án… tất cả đều được điều chỉnh theo đặc thù và định hướng của từng dự án. 

Sau đó, Zero Circle tạo cầu nối trực tiếp giữa doanh nghiệp và tổ chức tài chính, đảm bảo tính minh bạch, sự phù hợp chiến lược và cam kết tác động lâu dài từ cả hai phía.Cuối cùng, sau khi dự án được giải ngân, nền tảng tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp theo dõi và báo cáo kết quả bền vững, từ đó đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn tài chính xanh và cung cấp dữ liệu minh chứng rõ ràng cho các bên liên quan.

Nhờ ứng dụng AI xuyên suốt quy trình, Zero Circle không chỉ đơn giản hóa các bước đánh giá và cấp vốn, mà còn giúp nâng cao tính minh bạch, tốc độ và hiệu quả trong việc đưa dòng vốn đến đúng nơi có khả năng tạo ra tác động thực sự.

Nhu cầu thúc đẩy tài chính xanh tại Việt Nam đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết, đặc biệt trong bối cảnh quốc gia đặt mục tiêu đạt phát thải ròng bằng không vào năm 2050. Mặc dù một số doanh nghiệp lớn đã bắt đầu chuyển mình theo hướng phát triển bền vững, phần lớn doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMBs) vẫn gặp nhiều rào cản trong việc tiếp cận và thực hiện các hoạt động ESG.

Những khó khăn phổ biến bao gồm thiếu kiến thức và thông tin về ESG, hạn chế về nguồn lực tài chính và nhân sự, cũng như sự thiếu hụt các hướng dẫn và tiêu chuẩn cụ thể phù hợp với điều kiện trong nước. Theo báo cáo năm 2024 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với USAID, có đến 39% doanh nghiệp chưa từng nghe đến ESG và 62% không rõ các chính sách liên quan.

Trước thực trạng nói trên, mô hình của Zero Circle mang đến nhiều bài học giá trị cho các nhà lãnh đạo và nhà hoạch định chính sách tại Việt Nam trong việc thúc đẩy tài chính bền vững một cách hiệu quả và bao trùm. Trí tuệ nhân tạo AI của Zero Circle có thể sẽ là lời giải cho bài toán thiếu hụt nhân sự chuyên môn về ESG của doanh nghiệp tại Việt Nam. Nhà nước có thể xem xét khuyến khích việc ứng dụng các công cụ công nghệ tương tự nhằm giảm tải gánh nặng thủ công cho doanh nghiệp, đồng thời nâng cao độ tin cậy và minh bạch của dữ liệu.

Bên cạnh đó, mô hình “thị trường vốn xanh trực tuyến” của Zero Circle cũng là một giải pháp đáng để học hỏi. Việc xây dựng một nền tảng tập trung để kết nối SMBs với các nguồn vốn xanh từ các tổ chức tài chính sẽ giúp cải thiện đáng kể khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ - đối tượng đang gặp nhiều rào cản nhất trong hành trình chuyển đổi xanh.

Hơn nữa, kinh nghiệm của Zero Circle cũng cho thấy tầm quan trọng của việc theo dõi và đánh giá hiệu quả sau khi tài trợ. Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng các cơ chế tương tự để đảm bảo rằng các khoản tài chính xanh được sử dụng đúng mục tiêu, mang lại hiệu quả thực chất và tránh nguy cơ "greenwashing".

Cuối cùng, bài học quan trọng nhất có lẽ là cách mà Zero Circle ưu tiên hỗ trợ SMBs một cách có hệ thống: từ cung cấp công cụ kỹ thuật, kết nối tài chính, đến hỗ trợ quản trị ESG. Việt Nam có thể tham khảo mô hình này để phát triển các chương trình hỗ trợ phù hợp với năng lực và nhu cầu cụ thể của khối doanh nghiệp vừa và nhỏ, đảm bảo rằng không doanh nghiệp nào bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi xanh.

2. Tomorrow Bank: Ngân hàng xanh là khi ví tiền bảo vệ hành tinh

Trong những năm gần đây, người tiêu dùng - đặc biệt là thế hệ Gen Z - không chỉ quan tâm đến sản phẩm hay dịch vụ mà còn đặt kỳ vọng lớn vào trách nhiệm xã hội và môi trường của các doanh nghiệp. Họ muốn biết đồng tiền của mình đang góp phần vào điều gì: một nền kinh tế bền vững hay một hệ thống gây tổn hại lâu dài cho hành tinh.

Thêm vào đó, hệ thống vận hành cồng kềnh, phụ thuộc nhiều vào cơ sở hạ tầng vật lý và quy trình giấy tờ lạc hậu, khiến các ngân hàng truyền thông khó thích ứng với các tiêu chuẩn bền vững đang ngày càng siết chặt từ các chính phủ và hiệp định quốc tế (như SDGs hay Hiệp định Paris). Việc thiếu dữ liệu ESG, năng lực đánh giá rủi ro khí hậu và nguồn nhân lực có kỹ năng phù hợp cũng là những rào cản lớn.

Chính trong khoảng trống đó, nhu cầu về những mô hình ngân hàng mới, số hóa, minh bạch và định hướng đạo đức - bắt đầu nổi lên. Tomorrow Bank ra đời như một phản hồi trực diện cho những kỳ vọng mới của người tiêu dùng và những thách thức bền vững trong ngành tài chính.

Tomorrow Bank là một ngân hàng số đến từ Đức, với mục tiêu tích hợp yếu tố bền vững vào từng khía cạnh của dịch vụ ngân hàng. Thay vì sử dụng tiền gửi để tài trợ cho các ngành công nghiệp gây hại, ngân hàng này cam kết chỉ đầu tư vào các dự án xanh, các sáng kiến bảo vệ môi trường và doanh nghiệp xã hội.

Minh bạch và tác động tích cực là hai nguyên tắc cốt lõi trong cách doanh nghiệp vận hành. Tomorrow Bank chủ động sử dụng các công cụ như trái phiếu xanh và báo cáo tác động để đảm bảo khách hàng có thể theo dõi cách tiền của mình được sử dụng.

Điểm nổi bật của Tomorrow nằm ở cách doanh nghiệp sử dụng tiền gửi của khách hàng: với 38% tổng số tiền gửi hiện đang được đầu tư vào trái phiếu xanh và các dự án bền vững trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, nhà ở xã hội và các sáng kiến phù hợp với mục tiêu khí hậu của Hiệp định Paris.

Ngoài ra, Tomorrow còn giúp người dùng theo dõi dấu chân carbon từ chi tiêu cá nhân và đưa ra các gợi ý hành động ngay trong ứng dụng, như làm tròn tiền lẻ để quyên góp hoặc đóng góp trực tiếp vào các dự án môi trường. Mỗi hành động nhỏ đều đi kèm với thông tin minh bạch và tác động cụ thể.

Quy trình hoạt động của Tomorrow Bank rất đơn giản và hiện đại. Ngân hàng hoạt động hoàn toàn qua ứng dụng di động, không có chi nhánh vật lý (Tất cả các thẻ Visa đều dùng được cho các cây ATM), điều này giúp tiết kiệm chi phí và nâng cao tính linh hoạt trong việc cung cấp dịch vụ. 

Người dùng có thể mở tài khoản trực tuyến nhanh chóng mà không cần phải đến trực tiếp ngân hàng. Các loại tài khoản của Tomorrow Bank bao gồm "Now", "Change" và "Zero", với các mức phí và tính năng khác nhau để đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách hàng. 

Gói Now (€4/tháng) là lựa chọn cơ bản, cung cấp tài khoản vãng lai và các dịch vụ ngân hàng cơ bản, với tính năng Làm tròn giúp người dùng quyên góp cho các dự án khí hậu. Tính năng này đã thu được một triệu EURO tính đến năm 2020.

Gói Change (€8/tháng) mang đến tính năng theo dõi dấu chân carbon và tự động bù đắp CO₂ cho các giao dịch (nghĩa là với mỗi giao dịch, Tomorrow Bank sẽ trích một phần phí giao dịch để thực hiện đầu tư hoặc tài trợ cho các dự án bảo vệ môi trường). Ví dụ, sáng kiến "Đóng góp cho khí hậu", theo đó mỗi euro chi tiêu sẽ bảo vệ 1m² rừng nhiệt đới.

Gói Zero (€17/tháng) là gói cao cấp nhất, cung cấp đầy đủ tính năng của Now và Change, đồng thời cho phép người dùng tài trợ trực tiếp cho các dự án bền vững.

Với quy trình hoạt động thông minh, sự minh bạch trong các giao dịch và cam kết bền vững, Tomorrow Bank hiện đang vươn lên vị trí thứ 2 trong xếp hạng Fair Finance Guide vào năm 2024, với số điểm 96%, cho thấy hiệu suất mạnh mẽ trong các hoạt động tài chính công bằng.

Tại Việt Nam, khái niệm ngân hàng xanh vẫn còn khá mơ hồ, nhưng với thế hệ gen Z - nhóm người tiêu dùng đông đảo và đang phát triển nhanh chóng xu hướng ưu tiên các giá trị bền vững đang trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết. Theo khảo sát, 59% trong số họ coi bảo vệ môi trường là ưu tiên hàng đầu, và hơn 90% sẵn sàng chi trả nhiều hơn cho các sản phẩm thân thiện với môi trường và có đạo đức. Điều này mở ra một cơ hội lớn cho các doanh nghiệp muốn xây dựng mô hình phát triển bền vững. Đặc biệt, sự tiên phong của ngân hàng - "hệ thống tuần hoàn" của nền kinh tế, đóng vai trò then chốt trong việc lưu thông vốn và thúc đẩy các sáng kiến bền vững.

Trong bối cảnh đó, mô hình của Tomorrow Bank cho thấy rằng tính bền vững không chỉ là một yếu tố phụ trợ mà hoàn toàn có thể trở thành trung tâm của chiến lược ngân hàng số, đặc biệt khi gắn liền với trải nghiệm người dùng ưu tiên di động. Các nhà lãnh đạo tài chính tại Việt Nam có thể học hỏi từ cách Tomorrow Bank kết hợp tính minh bạch trong đầu tư, giao diện số thân thiện và khả năng cá nhân hóa dịch vụ theo các giá trị đạo đức của người dùng. Đây là một chiến lược hiệu quả để thu hút thế hệ Gen Z tại Việt Nam, nhóm khách hàng ngày càng quan tâm đến tác động xã hội và môi trường của các sản phẩm tài chính.

Một bài học quan trọng từ mô hình này là cách Tomorrow Bank xây dựng cộng đồng người dùng, tạo ra sự gắn bó và lòng trung thành mạnh mẽ nhờ chia sẻ giá trị bền vững. Mô hình này cho thấy tiềm năng lớn nếu Việt Nam thúc đẩy các nền tảng ngân hàng số bền vững, kết hợp giữa công nghệ, truyền thông minh bạch và quan hệ đối tác chiến lược, ví dụ như sự hợp tác giữa ngân hàng truyền thống và các startup fintech. Việc học hỏi cách tiếp cận này không chỉ giúp nâng cao niềm tin thị trường mà còn hỗ trợ quá trình chuyển đổi xanh và số hóa thực chất trong ngành tài chính Việt Nam.

3. Earthian AI – "Vệ sĩ số" chống rửa tiền xanh

Sự cấp thiết của tài chính xanh ngày càng trở nên rõ ràng trong bối cảnh biến đổi khí hậu và các vấn đề môi trường gia tăng. Tuy nhiên, giống như bất kỳ thị trường nào, tài chính xanh cũng đối mặt với nhiều rủi ro và thách thức. Một trong những vấn đề đáng lo ngại nhất là hiện tượng “rửa tiền xanh” (greenwashing), khi một số tổ chức cố tình phóng đại hoặc đưa ra tuyên bố sai lệch về các cam kết và hoạt động bảo vệ môi trường nhằm thu hút các nhà đầu tư quan tâm đến tiêu chí ESG (môi trường, xã hội và quản trị). Sự thiếu minh bạch này làm xói mòn niềm tin của nhà đầu tư và cản trở sự phát triển lành mạnh của thị trường tài chính xanh.

Từ bối cảnh trên và nhu cầu về các công cụ quản lý rủi ro hiệu quả và đáng tin cậy, ngày càng gia tăng, Earthian AI đã ra đời vào năm 2023 tại Hà Lan do Shayan Shokri - cựu nghiên cứu viên AI tại Harvard sáng lập. Với mục tiêu xây dựng một nền tảng đánh giá rủi ro theo thời gian thực, Earthian AI hướng đến việc giảm thiểu tác động tiêu cực đến hành tinh thông qua việc hỗ trợ các ngân hàng và tổ chức tài chính nhận diện chính xác các rủi ro tiềm ẩn trong các hoạt động tài chính xanh. 

Dù quy mô nhân sự chỉ từ 2 đến 10 người, Earthian AI đã nhanh chóng định vị mình là một trong những startup tiên phong trong việc sử dụng AI để giải quyết các vấn đề nan giải như rủi ro khí hậu và rửa tiền xanh.

Quy trình hoạt động của Earthian AI được thiết kế để tự động hóa và nâng cao hiệu quả trong đánh giá rủi ro khí hậu - một yếu tố then chốt giúp các tổ chức tài chính nhận diện sớm các nguy cơ tài chính phát sinh từ biến đổi khí hậu và chuyển đổi kinh tế xanh. Khi rủi ro khí hậu không được lượng hóa đúng mức, các quyết định đầu tư, tín dụng hoặc bảo hiểm có thể dẫn đến thất thoát tài sản, sai lệch định giá hoặc rơi vào tình trạng “rửa tiền xanh”. Vì vậy, đánh giá đầy đủ rủi ro khí hậu là nền tảng để quản lý tài chính bền vững một cách chủ động và minh bạch.

Trọng tâm của quy trình này là nền tảng trí tuệ nhân tạo ứng dụng công nghệ GeoLLM - mô hình ngôn ngữ lớn tích hợp dữ liệu địa lý - được đánh giá là một trong những hệ thống toàn diện nhất thế giới, với khả năng xử lý dữ liệu chi tiết về hơn 2 tỷ tài sản (tính đến tháng 3/2025).

Bước 1: Tải dữ liệu đầu vào
Người dùng bắt đầu bằng cách tải danh mục đầu tư hoặc danh sách tài sản (ví dụ: nhà máy, tòa nhà, nông trại…) lên nền tảng Earthian AI. Hệ thống hỗ trợ nhiều định dạng và có khả năng xử lý danh mục từ quy mô nhỏ đến hàng triệu tài sản.

Bước 2: Lựa chọn loại rủi ro và tùy chỉnh mục tiêu đánh giá
Người dùng lựa chọn các loại rủi ro mong muốn phân tích, bao gồm rủi ro khí hậu vật lý (như lũ lụt, hạn hán, bão), rủi ro chuyển đổi (liên quan đến chính sách, công nghệ mới hoặc biến động thị trường), và rủi ro rửa tiền xanh. Hệ thống cũng cho phép tùy chỉnh tham số phân tích phù hợp với chiến lược và mục tiêu riêng của từng tổ chức.

Bước 3: Tự động thu thập và xử lý dữ liệu đa nguồn

GeoLLM sẽ tiến hành thu thập và phân tích dữ liệu từ ảnh vệ tinh, mạng xã hội, tin tức, cơ sở dữ liệu lịch sử và các mô hình rủi ro thảm họa. Khả năng kết hợp dữ liệu không gian với ngôn ngữ đã cho phép hệ thống phát hiện xu hướng và mối liên hệ tiềm ẩn một cách toàn diện và chính xác - tăng đến 100 lần hiệu quả phân tích so với phương pháp truyền thống.

Bước 4: Phân tích chuyên sâu và cảnh báo sớm 

GeoLLM tạo ra các phân tích định lượng rủi ro cho từng tài sản và khu vực, đồng thời xác định các điểm nóng có nguy cơ cao. Báo cáo đầu ra không chỉ phản ánh hiện trạng mà còn mô phỏng kịch bản rủi ro trong tương lai theo các kịch bản khí hậu và chính sách.

Bước 5: Xuất báo cáo minh bạch và hỗ trợ ra quyết định

Earthian AI đã được vinh danh với nhiều giải thưởng uy tín như "AI Award for Financial Services" tại National AI Awards 2024 và "Best Dutch AI Startup" tại VivaTech 2024, đồng thời nhận được đánh giá tích cực từ các công ty bảo hiểm hàng đầu châu Âu nhờ công nghệ tiên tiến và độ sâu dữ liệu vượt trội.

Thị trường tài chính xanh tại Việt Nam hiện vẫn đang trong giai đoạn sơ khai, dù đã có những nỗ lực, nhưng thị trường này vẫn đối mặt với hàng loạt thách thức. Một trong những rào cản lớn nhất là sự thiếu hụt khung pháp lý đồng bộ và rõ ràng, đặc biệt trong việc định nghĩa các tiêu chuẩn về dự án “xanh”. Điều này khiến các tổ chức tài chính và nhà đầu tư gặp khó khăn trong xác định các cơ hội đầu tư bền vững một cách chính xác và đáng tin cậy. 

Bên cạnh đó rủi ro rửa tiền xanh cũng đang ngày càng được quan tâm, trong khi năng lực phân tích và nhận thực về tài chính xanh của nhiều doanh nghiệp trong nước còn hạn chế.

Tuy vậy, bức tranh không hoàn toàn chỉ có màu xám, Việt Nam đang sở hữu nhiều cơ hội tăng trưởng lớn trong lĩnh vực này, đặc biệt trong các ngành như năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời..) nông nghiệp bền vững và quản lý chát thải. Sự quan tâm ngày càng gia tăng từ các nhà đầu tư quốc tế, cùng với cam kết rõ ràng của Chính phủ và các bộ ngành, đang tạo ra động lực thúc đẩy thị trường tài chính xanh trong nước phát triển sâu rộng hơn.

Trong bối cảnh đó, các tổ chức tài chính trong nước có thể học hỏi từ mô hình và công nghệ của Earthian AI. Đặc biệt là trong việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn của Earthian AI giúp đánh giá rủi ro tín dụng, khí hậu và rửa tiền xanh một cách chính xác và hiệu quả, từ đó giảm thiểu rủi ro và tăng cường năng lực thẩm định dự án.

Ngoài ra, kinh nghiệm của Earthian AI trong việc tuân thủ các chuẩn mực quốc tế có thể hỗ trợ Việt Nam xây dựng một khung pháp lý phù hợp cho tài chính xanh. Việc học hỏi từ các nền tảng công nghệ tiên tiến giúp các nhà hoạch định chính sách trong nước tạo ra môi trường pháp lý thuận lợi cho đầu tư xanh. 

Việt Nam cũng có thể khuyến khích sự phát triển của các startup trong nước áp dụng AI vào tài chính xanh, đặc biệt trong các lĩnh vực như nông nghiệp tái sinh và năng lượng tái tạo, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu cho ngành tài chính xanh Việt Nam.

4. Với Ecolytiq, mỗi lần cà thẻ là một lần chọn hành động vì trái đất

Trong thời kỳ xanh hóa mọi ngành, hướng đến phát triển bền vững như hiện nay, các tổ chức tài chính, đặc biệt là ngân hàng, không chỉ còn là nơi cung cấp dịch vụ tài chính truyền thống mà đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc dẫn dắt hành vi người tiêu dùng có trách nhiệm với môi trường. 

Tuy nhiên, một trong những rào cản lớn nhất cản trở quá trình chuyển đổi này là sự thiếu nhận thức và hiểu biết của người tiêu dùng cá nhân về tác động môi trường từ các giao dịch tài chính hằng ngày. Hầu hết các dịch vụ ngân hàng hiện tại chưa cung cấp được các công cụ rõ ràng và hữu ích để người dùng hiểu và điều chỉnh hành vi tiêu dùng theo hướng bền vững hơn.

Chính từ sự thiếu hụt này, Ecolytiq - một startup fintech có trụ sở tại Berlin, Đức - đã ra đời như một phản ứng trực tiếp với nhu cầu ngày càng cấp thiết về minh bạch và tương tác trong lĩnh vực tài chính bền vững. Ecolytiq được dẫn dắt bởi các đồng sáng lập David Lais, Friedrich Hubel và Mirko Kampf và Ulrich Pietsch. Hiện nay, Ecolytiq đã mở rộng hoạt động sang Bắc Mỹ với chi nhánh đặt tại Miami, Hoa Kỳ.

Nguồn cảm hứng ban đầu cho sự ra đời của Ecolytiq đến từ trải nghiệm cá nhân của David Lais khi chứng kiến lượng rác thải nhựa khổng lồ trên một bãi biển ở Thái Lan. Sự kiện đó đã thôi thúc ông cùng các đồng sáng lập tạo ra một giải pháp công nghệ nhằm giải quyết nguyên nhân gốc rễ của ô nhiễm môi trường và tiêu dùng không bền vững, bằng cách trao quyền cho người dùng hiểu rõ hơn về tác động môi trường từ các quyết định tài chính của chính họ.

Phương pháp tính toán của Ecolytiq được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa hai hướng tiếp cận:

• Cách tiếp cận từ trên xuống sử dụng các cơ sở dữ liệu toàn cầu như EXIOBASE (cơ sở dữ liệu đa vùng, đa ngành theo dõi dòng nguyên liệu, năng lượng và khí thải CO₂) và OECD ICIO (bảng cân đối liên ngành liên quốc gia, phân tích chuỗi giá trị và tác động môi trường trong sản xuất và tiêu dùng) để ước tính trung bình một loại hàng hóa hoặc dịch vụ phát thải bao nhiêu CO₂.
• Cách tiếp cận từ dưới lên dựa trên dữ liệu thực tế về vòng đời sản phẩm ví dụ như lượng khí thải sinh ra trong quá trình sản xuất, vận chuyển và tiêu dùng của từng đơn vị hàng hóa cụ thể.

Khi người dùng chi tiêu bằng thẻ, hệ thống sẽ dựa vào mã MCC (mã xác định loại hình kinh doanh) để biết khoản chi đó thuộc lĩnh vực nào ví dụ như ăn uống, đi lại hay mua sắm. Sau đó, hệ thống đối chiếu thông tin này với một danh mục chi tiêu chuẩn quốc tế để ước tính lượng khí CO₂ phát thải tương ứng. Người dùng cũng có thể bổ sung thêm thông tin về thói quen sống của mình như việc ăn chay, đi xe đạp hay dùng điện mặt trời để kết quả tính toán lượng phát thải được chính xác hơn.

Một ưu điểm nổi bật của Ecolytiq là tính minh bạch: phương pháp tính toán của họ là mã nguồn mở, được công khai để giới khoa học và người dùng cùng xem xét. Hơn nữa, giải pháp của họ đã đạt chứng nhận ISAE 3000, một tiêu chuẩn quốc tế khắt khe về độ tin cậy và minh bạch dữ liệu.

Về mặt ứng dụng, Ecolytiq không cung cấp dịch vụ trực tiếp cho người tiêu dùng, mà hợp tác với các ngân hàng số và tổ chức tài chính. Nhờ đó, các ngân hàng có thể tích hợp tính năng "theo dõi dấu chân carbon" vào ứng dụng ngân hàng, giúp khách hàng của mình biết được tác động môi trường từ thói quen chi tiêu, đồng thời khuyến khích họ sử dụng các sản phẩm tài chính xanh như khoản vay bền vững hay đóng góp vào các dự án môi trường.

Hiện tại, Ecolytiq đã hợp tác với nhiều tổ chức tài chính lớn như Visa, Rabobank (Hà Lan), Vancity (Canada), Mashreq (UAE) và Ngân hàng Hồi giáo Qatar, cho thấy tiềm năng áp dụng rộng rãi trong lĩnh vực tài chính toàn cầu.

Ecolytiq cũng đã nhận được nhiều giải thưởng uy tín như "Dự án của năm" tại Giải thưởng P19 2025 và "Sáng kiến Bền vững trong Fintech" tại Giải thưởng Kỹ thuật số Tương lai 2024, khẳng định sự đổi mới và tác động của họ trong lĩnh vực fintech và bền vững.

Trong bối cảnh Chính phủ đang đẩy mạnh xây dựng thị trường carbon (bắt đầu thí điểm từ tháng 6/2025 và kỳ vọng vận hành đầy đủ vào 2029) và tổng dư nợ tín dụng xanh đã đạt gần 640 nghìn tỷ đồng (chiếm 4,5% tổng tín dụng) tính đến tháng 3/2024, việc mở rộng các công cụ hướng đến người tiêu dùng là rất cần thiết để thúc đẩy chuyển đổi xanh một cách toàn diện.

Mô hình của Ecolytiq mang đến nhiều bài học giá trị cho các nhà lãnh đạo Việt Nam trong lĩnh vực tài chính, công nghệ và môi trường. Thứ nhất, việc tận dụng dữ liệu chi tiêu cá nhân để hiển thị lượng khí CO₂ phát thải sẽ giúp người dùng nhận thức rõ hơn về tác động môi trường của họ, từ đó thay đổi hành vi theo hướng bền vững. Thứ hai, Ecolytiq áp dụng phương pháp tính toán carbon nguồn mở và đạt chứng nhận ISAE 3000, đảm bảo tính minh bạch và độ tin cậy, đây là tiêu chuẩn mà các fintech Việt Nam có thể học hỏi để xây dựng lòng tin từ phía người tiêu dùng.

Cuối cùng, sự hợp tác chiến lược giữa Ecolytiq với ngân hàng, mạng thanh toán và tổ chức phi lợi nhuận cho thấy tầm quan trọng của việc xây dựng một hệ sinh thái bền vững. Các ngân hàng và startup Việt Nam hoàn toàn có thể phát triển hoặc liên kết với các mô hình tương tự, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng, tăng tính cạnh tranh dịch vụ tài chính xanh và hỗ trợ các mục tiêu quốc gia về giảm phát thải.

------------

Dung Tran