📖 MỤC LỤC BÀI VIẾT 📖
Phía sau giấc mơ "rời quê lập nghiệp" đổi đời đôi khi lại là những cạm bẫy tàn khốc của nạn mua bán người. Thay vì đánh cược tương lai vào những chuyến đi vô định, một thế hệ người trẻ Việt Nam đang dũng cảm chọn ở lại. Bằng con đường khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo, họ bám rễ tại quê hương, biến những trăn trở cộng đồng thành các mô hình kinh doanh tạo sinh kế tiềm năng và mang lại tác động xã hội ý nghĩa.
>>> Tải xuống:
- [EBOOK] 50 Góc nhìn về Đổi mới sáng tạo & Chuyển đổi xanh cho Doanh nghiệp
- Winning Accelerator Playbook 2026 by BambuUP
Hành trình thay đổi tư duy và tạo ra những giá trị thực tiễn ấy đã được chắp cánh mạnh mẽ thông qua chương trình “Sáng kiến thanh niên thúc đẩy di cư an toàn và phòng, chống mua bán người” - Mùa 3, Hợp phần Kinh doanh và Khởi nghiệp, do IOM Việt Nam (Tổ chức Di cư Quốc tế) tổ chức, với sự tài trợ bởi Chính phủ Vương quốc Anh, và BambuUP vinh dự là đối tác triển khai.
“Sáng kiến thanh niên thúc đẩy di cư an toàn và phòng, chống mua bán người” - Mùa 3, Hợp phần Kinh doanh và Khởi nghiệp (Nguồn: IOM Việt Nam)
Chương trình đã thu hút 140 hồ sơ từ 28 tỉnh, thành trên toàn quốc (trước sáp nhập), sau đó lựa chọn 11 sáng kiến tiêu biểu bước vào hành trình ươm tạo kéo dài hơn 5 tháng. Các dự án được hỗ trợ hơn 90+ giờ cố vấn chuyên sâu với gần 20 chuyên gia, đồng thời kết nối với hơn 250 đối tác trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Bức tranh tác động xã hội đa chiều này được phác họa rõ nét nhất thông qua ba khía cạnh mũi nhọn mà ở mỗi khía cạnh, chúng ta đều thấy sự hiện diện của những người trẻ đầy hoài bão đang từng bước thay đổi bộ mặt kinh tế - xã hội của địa phương mình.
Kiến tạo sinh kế xanh và khơi dậy nguồn lực kinh tế địa phương
Thiếu việc làm tại chỗ là một trong những nguyên nhân khiến nhiều thanh niên nông thôn phải tìm đến con đường xuất khẩu lao động trái phép với chi phí lên tới hàng trăm triệu đồng.
Sáng kiến S2M, dự án sản xuất vải da sinh học từ vỏ xoài tại Vĩnh Long, là một ví dụ tiêu biểu cho cách đổi mới sáng tạo có thể giải quyết bài toán này.
Vĩnh Long vốn là vựa xoài lớn với sản lượng hàng trăm nghìn tấn mỗi năm, đi kèm với đó là hàng nghìn tấn vỏ xoài bị vứt bỏ gây ô nhiễm môi trường, trong khi hàng chục nghìn lao động địa phương lại rơi vào cảnh thiếu việc làm. Nhận thấy nghịch lý đó, nhóm sáng lập S2M đã nghiên cứu công nghệ biến phụ phẩm nông nghiệp này thành vật liệu da thuần chay cho ngành thời trang.
>>> Xem thêm: Thời trang bền vững – bước chuyển tất yếu của ngành dệt may Hàn Quốc
Sáng kiến S2M đã biến vỏ xoài thành vật liệu da thuần chay cho ngành thời trang (Nguồn: S2M)
Ở thời điểm ban đầu tham gia chương trình, S2M mang trong mình sự nhiệt huyết nhưng lại đối mặt với cuộc khủng hoảng tư duy trầm trọng.
Họ chỉ tập trung bán lẻ từng chiếc ví, chiếc túi cho khách hàng cá nhân (B2C), dẫn đến doanh thu hạn chế, đội ngũ kiệt sức và không thể mở rộng quy mô. Dưới sự cố vấn chiến lược từ các chuyên gia của chương trình, S2M đã thực hiện một bước ngoặt lớn: chuyển đổi hoàn toàn mô hình từ bán lẻ sang mô hình cung cấp vật liệu cho doanh nghiệp (B2B).
Chỉ trong ba tháng, S2M tiếp cận được hàng chục đối tác B2B và hơn 20 đơn hàng thử nghiệm, giúp doanh thu tăng gấp 10 lần.
Đội ngũ dự án cũng mở rộng từ 5 lên 16 người, trong khi hiệu suất vận hành tăng 300%. Đồng thời, hơn 500 kg vỏ xoài đã được thu gom để tái chế, tạo thêm nguồn thu cho nông dân và việc làm gián tiếp cho lao động địa phương.
Từ những phụ phẩm nông nghiệp bị bỏ đi, một chuỗi giá trị mới đã hình thành, minh chứng rằng người trẻ hoàn toàn có thể xây dựng tương lai ngay tại quê nhà.
Bảo tồn di sản văn hóa bằng tư duy kinh doanh đổi mới sáng tạo
Tại nhiều vùng quê Việt Nam, sự mai một của các làng nghề truyền thống không chỉ làm mất đi bản sắc văn hóa mà còn kéo theo sự đứt gãy thế hệ, khi người trẻ rời bỏ làng quê lên thành phố, để lại phía sau những nghệ nhân đã bạc đầu nỗ lực bám trụ cùng những tri thức dân tộc đang dần chìm vào quên lãng.
Đối mặt với thực trạng đó, sáng kiến Bạc Hôme đã vươn lên như một điểm sáng tiêu biểu trong việc hồi sinh làng nghề chạm bạc Đồng Xâm tại Hưng Yên (Thái Bình cũ).
Tham gia vào nền tảng ươm tạo của chương trình, nhóm đã được các cố vấn chuyên sâu dẫn dắt để làm rõ giá trị cốt lõi và định hình lại danh mục sản phẩm theo hướng tinh gọn. Bạc Hôme nhận ra rằng họ không chỉ bán những món đồ thủ công đơn thuần, mà đang bán câu chuyện về một di sản hàng trăm năm tuổi.
Từ đó, dự án đã thiết kế các sản phẩm trọng tâm mang tính ứng dụng cao kết hợp với việc tổ chức các chương trình trải nghiệm văn hóa thực tế mang tên "Vang Tiếng Chạm Xưa".
Sức mạnh của kỹ năng kể chuyện (storytelling) và sự chuyên nghiệp trong vận hành đã giúp Bạc Hôme gặt hái những quả ngọt đầy ấn tượng với hơn 100 người quan tâm đăng ký, cùng tỷ lệ hài lòng lên tới 95% từ những người tham gia chương trình trải nghiệm.
>>> Xem thêm: Product-as-a-Service: Cách doanh nghiệp chuyển đổi để đáp ứng xu hướng tiêu dùng mới
Bạc Hôme đã kết nối hơn 10 đơn hàng trực tiếp cho các nghệ nhân và người làm nghề (Nguồn: Bạc Hôme)
Đáng chú ý nhất, dự án đã trở thành một cánh tay nối dài đắc lực, mang về hơn 10 đơn hàng trực tiếp cho các nghệ nhân sản xuất. Bạc Hôme đã hình thành một mạng lưới vững chắc với hơn 50 thành viên gồm nghệ nhân, đối tác truyền thông, đại sứ sinh viên, qua đó tạo ra từ 40 đến 50 công việc ổn định cho lao động và thanh niên tại địa phương.
Việc thổi luồng sinh khí mới vào làng nghề Đồng Xâm đã chứng minh rằng bảo tồn văn hóa hoàn toàn có thể song hành cùng lợi ích kinh tế thực tiễn.
Trang bị kỹ năng và bảo vệ người lao động trước các rủi ro xã hội
Di cư không an toàn không chỉ hiện hữu ở những chuyến vượt biên trái phép, mà còn ẩn mình ngay trong các luồng di cư nội địa, khi người lao động từ nông thôn đổ về khu công nghiệp và đối mặt với vô vàn cạm bẫy.
Sáng kiến Loom for Women ra đời từ trăn trở đó, hướng đến những nữ công nhân tại TP.HCM, những người xa quê mưu sinh nhưng chưa từng được trang bị "áo giáp" tự bảo vệ mình.
Từ một ý tưởng sơ khai, dưới sự cố vấn chuyên sâu từ chương trình, Loom for Women đã định hình thành mô hình can thiệp xã hội dài hạn, với hai hội thảo thực tiễn: "Nhận diện & Phòng chống lừa đảo trực tuyến" và "Sơ cấp cứu tại nơi làm việc".
Con số trước chương trình khiến người ta không khỏi giật mình - 100% người tham gia từng là nạn nhân hoặc mục tiêu của lừa đảo. Tuy nhiên, sau các buổi huấn luyện, 85% cho biết khả năng nhận diện rủi ro và sự tự tin của họ đã thay đổi rõ rệt.
Dự án đã tiếp cận trực tiếp 45 nữ công nhân và kết nối 35 thành viên vào cộng đồng hỗ trợ lâu dài. Bằng cách giăng một tấm lưới an toàn về tri thức, Loom for Women đang giúp những người phụ nữ xa quê tự tin hơn để bảo vệ bản thân và sinh kế của mình.
>>> Xem thêm: Tại sao nói “đổi mới sáng tạo mở” là chìa khóa thực thi Nghị quyết 68-NQ/TW trong thời đại số?
Buổi hội thảo về nhận diện và phòng chống lừa đảo trực tuyến hướng đến các nữ công nhân tại TP. Hồ Chí Minh (Nguồn: Loom for Women)
Nhìn lại hành trình đã qua, chương trình không chỉ ươm mầm cho những doanh nghiệp non trẻ, mà còn gieo những hạt giống của sự kiên cường và lòng tự hào dân tộc trên khắp mọi miền đất nước.
Từ tấm vải da làm từ vỏ xoài ở miền Tây, những nét chạm trổ lưu giữ hồn cốt trăm năm ở Thái Bình, cho đến những lớp học thắp sáng hy vọng cho nữ công nhân nơi xưởng máy ồn ào, tất cả quy tụ thành một bản hòa ca đầy sức sống của thế hệ thanh niên đổi mới sáng tạo.
---------------
Phượng Lê.
BambuUP là Đối tác và Nguồn lực tăng tốc Đổi mới cho Doanh nghiệp, giúp Doanh nghiệp & Tổ chức cập nhật kịp thời xu thế công nghệ - tìm đúng giải pháp - triển khai đúng thời điểm và một cách tối ưu nhất.
Các tổ chức, doanh nghiệp muốn thiết kế và vận hành tốt mô hình kết nối đổi mới sáng tạo từ quốc tế về địa phương? Hãy để BambuUP là đối tác đồng hành!
