Đổi mới sáng tạo tỉnh thành: Động lực tăng trưởng mới trong nền kinh tế tri thức

Đổi mới sáng tạo tỉnh, thành không còn là một lựa chọn phát triển mà đang trở thành yêu cầu tất yếu trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng dựa trên tri thức, công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực. Đây cũng là nền tảng giúp nhiều địa phương tạo ra động lực tăng trưởng mới và nâng cao năng lực cạnh tranh trong dài hạn.

1. Đổi mới sáng tạo tỉnh thành là gì?

1.1. Khái niệm đổi mới sáng tạo tỉnh, thành

Đổi mới sáng tạo tỉnh, thành là quá trình một tỉnh, thành phố hoặc vùng kinh tế tạo ra, tiếp nhận và ứng dụng các ý tưởng, công nghệ, mô hình quản trị hoặc giải pháp mới nhằm nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội và gia tăng năng lực cạnh tranh.

Trong hệ sinh thái này, chính quyền giữ vai trò kiến tạo cơ chế và định hướng phát triển; doanh nghiệp đưa ra những bài toán thực tiễn; viện, trường đóng góp tri thức và năng lực nghiên cứu; startup cung cấp giải pháp mới; nhà đầu tư bổ sung nguồn lực; trong khi trung tâm đổi mới sáng tạo cấp tỉnh có thể đóng vai trò kết nối, điều phối và thúc đẩy sự hợp tác giữa các bên.

Bản chất của đổi mới sáng tạo địa phương không nằm ở việc tạo ra công nghệ hoàn toàn mới, mà ở khả năng nhận diện đúng nhu cầu phát triển, khai thác hiệu quả nguồn lực sẵn có, kết nối các đối tác phù hợp và triển khai những giải pháp tạo ra giá trị thực tiễn.

​ Đổi mới sáng tạo tỉnh thành (Nguồn: Sưu tầm)

1.2. Đổi mới sáng tạo tỉnh, thành được thể hiện qua những hoạt động nào?

Trên thực tế, đổi mới sáng tạo vùng và địa phương có thể được triển khai trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ quản trị công đến phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Một số hoạt động tiêu biểu bao gồm:

• ​ Cải cách hành chính và nâng cao hiệu quả quản trị công
• ​ Chuyển đổi số trong cung cấp dịch vụ công
• ​ Phát triển sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới
• ​ Nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp
• ​ Đổi mới giáo dục, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực
• ​ Thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh và phát triển bền vững
• ​ Ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp, y tế, du lịch và các ngành kinh tế trọng điểm.

Ví dụ, một tỉnh triển khai hệ thống quản lý đất đai số hóa giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý thủ tục hành chính; hoặc xây dựng nền tảng kết nối nông dân với doanh nghiệp tiêu thụ nông sản thông qua dữ liệu thời gian thực.

Tương tự, nhiều địa phương đang thử nghiệm các mô hình đô thị thông minh, trung tâm điều hành số hay nền tảng hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Những sáng kiến này cho thấy đổi mới sáng tạo không chỉ là câu chuyện về công nghệ mà còn là khả năng tạo ra tác động tích cực cho cộng đồng, doanh nghiệp và sự phát triển của địa phương.

2. Vì sao đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng mới của địa phương?

Trong nhiều thập kỷ, tăng trưởng kinh tế các tỉnh, thành phố chủ yếu dựa trên các yếu tố truyền thống như đất đai, lao động và vốn đầu tư. Tuy nhiên, mô hình này đang dần bộc lộ giới hạn khi quỹ đất ngày càng thu hẹp, chi phí lao động tăng lên và cạnh tranh thu hút đầu tư trở nên gay gắt hơn.

Đây là lý do nhiều quốc gia trên thế giới chuyển sang mô hình phát triển dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo.

Theo các nghiên cứu quốc tế, đổi mới sáng tạo giúp địa phương tạo ra ít nhất bốn lợi thế quan trọng.

Nâng cao năng suất lao động

Năng suất lao động là yếu tố quyết định khả năng tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế.

Thông qua việc ứng dụng công nghệ mới, tự động hóa quy trình sản xuất và cải tiến mô hình quản trị, doanh nghiệp có thể tạo ra nhiều giá trị hơn với cùng một lượng nguồn lực đầu vào.

Khi năng suất tăng lên, doanh nghiệp phát triển nhanh hơn, thu nhập của người lao động được cải thiện và nguồn thu ngân sách địa phương cũng gia tăng.

Thu hút doanh nghiệp và nguồn vốn chất lượng cao

Nhà đầu tư ngày nay không chỉ quan tâm đến ưu đãi thuế hay chi phí mặt bằng. Họ đánh giá rất cao chất lượng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của địa phương.

Một địa phương có nguồn nhân lực chất lượng cao, môi trường kinh doanh thuận lợi, hạ tầng số phát triển và mạng lưới hỗ trợ đổi mới sáng tạo mạnh mẽ sẽ có khả năng thu hút doanh nghiệp công nghệ, startup và các dự án đầu tư giá trị cao tốt hơn.

Điều này giúp địa phương tạo ra nhiều việc làm có thu nhập tốt và giảm phụ thuộc vào các ngành thâm dụng lao động.

Gia tăng khả năng thích ứng trước biến động

Những biến động như đại dịch COVID-19, suy thoái kinh tế toàn cầu hay tác động của biến đổi khí hậu cho thấy tầm quan trọng của năng lực thích ứng.

Các địa phương có hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phát triển thường phản ứng nhanh hơn trước khủng hoảng. Họ có khả năng tìm kiếm giải pháp mới, áp dụng công nghệ mới và tái cấu trúc mô hình hoạt động hiệu quả hơn.

Nói cách khác, đổi mới sáng tạo giúp tăng sức chống chịu của nền kinh tế địa phương trước những thay đổi khó lường.

Tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững

Những lợi thế dựa trên tài nguyên hoặc chi phí thấp thường dễ bị sao chép.

Ngược lại, năng lực đổi mới sáng tạo là một tài sản khó sao chép vì được hình thành từ sự kết hợp giữa con người, văn hóa, thể chế, tri thức và mạng lưới hợp tác của địa phương.

Đây chính là nền tảng giúp nhiều địa phương duy trì tốc độ phát triển trong dài hạn thay vì chỉ tăng trưởng ngắn hạn dựa trên các lợi thế sẵn có.

Có thể nói, trong bối cảnh cạnh tranh giữa các địa phương ngày càng mạnh mẽ, đổi mới sáng tạo không còn là một lựa chọn mang tính bổ sung mà đã trở thành động lực phát triển cốt lõi. Địa phương nào xây dựng được hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hiệu quả sẽ có nhiều cơ hội bứt phá hơn trong thu hút đầu tư, phát triển doanh nghiệp và nâng cao chất lượng sống cho người dân.

3. Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) là gì?

3.1. Định nghĩa về PII (Provincial Innovation Index)

Khi nói đến đổi mới sáng tạo tỉnh thành, một trong những công cụ được sử dụng rộng rãi nhất hiện nay để đánh giá năng lực đổi mới sáng tạo của địa phương là Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (Provincial Innovation Index - PII).

Đây là bộ chỉ số được Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng nhằm phản ánh bức tranh tổng thể về điều kiện phát triển và kết quả đổi mới sáng tạo của từng tỉnh, thành phố trên cả nước.

Khác với những đánh giá mang tính định tính trước đây, PII cung cấp một hệ thống dữ liệu tương đối toàn diện, giúp các địa phương nhìn rõ điểm mạnh, điểm yếu và những lĩnh vực cần ưu tiên cải thiện trong chiến lược phát triển đổi mới sáng tạo.

Không chỉ là một bảng xếp hạng, PII còn được xem như "bản đồ năng lực đổi mới sáng tạo" giúp lãnh đạo địa phương đưa ra các quyết sách dựa trên dữ liệu thay vì cảm tính.

3.2. Provincial Innovation Index đánh giá những yếu tố nào?

Nhiều người thường nghĩ đổi mới sáng tạo chỉ liên quan đến công nghệ hoặc nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, cách tiếp cận của PII rộng hơn rất nhiều. Bộ chỉ số này đánh giá đồng thời cả điều kiện đầu vào và kết quả đầu ra của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo địa phương.

Các nhóm yếu tố chính thường bao gồm:

• ​ Chất lượng thể chế và môi trường kinh doanh
• ​ Nguồn nhân lực và trình độ lao động
• ​ Hạ tầng công nghệ thông tin và hạ tầng số
• ​ Hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ
• ​ Mức độ phát triển của doanh nghiệp
• ​ Năng lực hấp thụ và lan tỏa tri thức
• ​ Sản phẩm tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo
• ​ Tác động kinh tế - xã hội tạo ra từ các hoạt động đổi mới sáng tạo

Điều này đồng nghĩa một địa phương muốn cải thiện vị trí trên bảng xếp hạng PII không thể chỉ tập trung vào một vài dự án riêng lẻ mà cần xây dựng hệ sinh thái đồng bộ từ chính sách, nhân lực, hạ tầng đến doanh nghiệp.

PII - Thước đo năng lực đổi mới sáng tạo địa phương (Nguồn: Sưu tầm)

3.3. Chỉ số PII khác với GII như thế nào?

PII được xây dựng dựa trên phương pháp luận của Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (Global Innovation Index - GII), nhưng được điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh phát triển của các tỉnh, thành phố tại Việt Nam.

Điểm tương đồng giữa hai bộ chỉ số là đều xem đổi mới sáng tạo như một hệ thống gồm nhiều thành phần liên kết với nhau, từ điều kiện nền tảng, năng lực triển khai cho đến kết quả tạo ra.

Thay vì chỉ đo lường số lượng sáng chế hay mức đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), cả PII và GII đều đánh giá năng lực vận hành của toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Thành phần của khung chỉ số PII và GII (Nguồn: Bộ KH&CN)

Tuy nhiên, phạm vi áp dụng của hai bộ chỉ số có sự khác biệt rõ rệt. GII được sử dụng để so sánh năng lực đổi mới sáng tạo giữa các quốc gia trên thế giới, trong khi PII tập trung đánh giá và so sánh giữa các tỉnh, thành phố trong cùng một quốc gia.

Nhờ được thiết kế phù hợp với điều kiện phát triển của Việt Nam, PII giúp các địa phương nhìn rõ hơn những yếu tố đang thúc đẩy hoặc cản trở đổi mới sáng tạo, từ đó xây dựng các chính sách và chương trình hành động sát với nhu cầu thực tế hơn.

4. Top 5 địa phương dẫn đầu bảng xếp hạng đổi mới sáng tạo 2025 tại Việt Nam

Theo bảng điểm PII 2025 của 34 địa phương, nhóm dẫn đầu này cho thấy đổi mới sáng tạo cấp địa phương mở rộng sang các địa phương có nền tảng công nghiệp, dịch vụ, du lịch, logistics, đô thị và chính sách phát triển tương đối rõ ràng.

Kết quả công bố chính thức của Bộ Khoa học và Công nghệ cũng ghi nhận Top 5 địa phương dẫn đầu PII 2025 gồm Hà Nội, TP.HCM, Quảng Ninh, Hải Phòng và TP. Huế.

​ Chỉ số Provincial Innovation Index 2025 của các tỉnh, thành Việt Nam (Nguồn dữ liệu: Sưu tầm)

Hà Nội

Là thủ đô và trung tâm chính trị, kinh tế lớn nhất cả nước, Hà Nội sở hữu những lợi thế mà không địa phương nào có thể dễ dàng sao chép: mật độ dày đặc của các trường đại học hàng đầu, viện nghiên cứu quốc gia và đội ngũ nhân lực chất lượng cao.

Đây là nơi các chính sách đổi mới sáng tạo được thai nghén, thử nghiệm và nhân rộng, tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh từ khu vực công sang khu vực tư và cộng đồng khoa học.

Hà Nội cũng là điểm hội tụ của hệ sinh thái khởi nghiệp quốc gia, tập trung nhiều quỹ đầu tư, vườn ươm, tổ chức thúc đẩy kinh doanh và các chương trình hỗ trợ startup quy mô lớn.

Sự cộng hưởng giữa chính sách thuận lợi, nguồn nhân lực dồi dào và cộng đồng doanh nghiệp công nghệ năng động tạo nên nền tảng vững chắc để Hà Nội duy trì vị trí dẫn đầu trong nhiều năm liên tiếp.

TP. Hồ Chí Minh

Nếu Hà Nội là trung tâm nghiên cứu và hoạch định chính sách thì TP. Hồ Chí Minh lại được xem là đầu tàu thương mại hóa đổi mới sáng tạo của cả nước.

Khu vực tư nhân năng động, dòng vốn đầu tư liên tục chảy vào và tinh thần khởi nghiệp ăn sâu vào văn hóa kinh doanh đã giúp thành phố duy trì vị thế đầu tàu đổi mới sáng tạo trong nhiều năm liên tiếp.

TP.HCM cũng là địa phương tiên phong trong việc mở rộng định nghĩa đổi mới sáng tạo ra ngoài phạm vi công nghệ thuần túy. Từ chuyển đổi số trong doanh nghiệp vừa và nhỏ, phát triển kinh tế số, đến các thí điểm về quản trị đô thị thông minh và dịch vụ công trực tuyến - thành phố đang đổi mới trên nhiều mặt trận cùng lúc.

Đặc biệt, khả năng thu hút và giữ chân nhân tài công nghệ từ khắp cả nước và khu vực là một lợi thế cạnh tranh khó thay thế.

Quảng Ninh

Quảng Ninh là minh chứng rõ nét nhất cho luận điểm: đổi mới sáng tạo không thể tách rời cải cách thể chế. Nhiều năm liên tiếp dẫn đầu Chỉ số Năng lực Cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) và Chỉ số Cải cách Hành chính (PAR Index), tỉnh đã xây dựng được danh tiếng về một môi trường đầu tư minh bạch, thủ tục thông thoáng và chính quyền chủ động đồng hành cùng doanh nghiệp.

Việc triển khai Trung tâm Phục vụ Hành chính Công từ rất sớm, cùng các nỗ lực xây dựng chính quyền số và kinh tế số bài bản, đã giúp Quảng Ninh không chỉ thu hút đầu tư mà còn tạo ra nền tảng thực sự cho các hoạt động đổi mới sáng tạo trên địa bàn.

Khi bộ máy hành chính vận hành hiệu quả, doanh nghiệp có thêm thời gian và nguồn lực để tập trung vào sáng tạo.

Quảng Ninh cũng đang chuyển mình mạnh mẽ trong cơ cấu kinh tế, từ địa phương phụ thuộc vào khai khoáng, tỉnh đang định hướng sang du lịch chất lượng cao, công nghiệp chế biến và kinh tế số.

Hải Phòng

Hải Phòng từ một cảng biển công nghiệp truyền thống đang dần trở thành trung tâm sản xuất công nghệ cao và đổi mới sáng tạo của khu vực phía Bắc.

Sự hiện diện của các tập đoàn công nghệ và sản xuất quy mô toàn cầu như LG, Pegatron hay Bridgestone không chỉ mang lại việc làm mà còn tạo ra áp lực và động lực để địa phương nâng cấp hạ tầng, nhân lực và năng lực hấp thụ công nghệ.

Hệ thống cảng biển lớn nhất miền Bắc, kết hợp với cơ sở hạ tầng logistics hiện đại và các khu công nghiệp công nghệ cao đang hình thành, đã biến Hải Phòng thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực. Đây là lợi thế cạnh tranh không chỉ về địa lý mà còn về khả năng tích hợp vào dòng chảy thương mại và công nghệ toàn cầu.

TP. Huế

Huế là đại diện tiêu biểu cho mô hình phát triển đổi mới sáng tạo dựa trên tri thức, giáo dục và văn hóa. Thành phố này sở hữu hệ thống trường đại học, viện nghiên cứu và cơ sở y tế hàng đầu khu vực miền Trung, tạo nền tảng quan trọng cho hoạt động nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao công nghệ.

Bên cạnh đó, Huế là một trong những địa phương đi đầu trong xây dựng đô thị thông minh và chuyển đổi số, với nhiều nền tảng số phục vụ người dân và doanh nghiệp. Việc

kết hợp giữa tri thức, công nghệ và các giá trị văn hóa đặc trưng đang giúp Huế hình thành hướng đi riêng trong phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Trong bức tranh đổi mới sáng tạo Việt Nam, Huế đang chứng minh rằng không nhất thiết phải là đô thị lớn hay trung tâm công nghiệp mới có thể dẫn đầu. Khi tri thức, văn hóa và công nghệ được kết hợp đúng cách, một địa phương có thể tạo ra con đường phát triển riêng.

5. Trung tâm đổi mới sáng tạo tỉnh là gì?

5.1. Định nghĩa về Trung tâm đổi mới sáng tạo

Khi nhắc đến phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo địa phương, một trong những mô hình được quan tâm nhiều nhất hiện nay là trung tâm đổi mới sáng tạo (Innovation Center).

Hiểu một cách đơn giản, đây là tổ chức hoặc nền tảng được thành lập nhằm kết nối các nguồn lực trong hệ sinh thái như chính quyền, doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu, startup, nhà đầu tư và chuyên gia để thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và thương mại hóa các ý tưởng mới.

Những nhóm nguồn lực tham gia vào đổi mới sáng tạo địa phương (Nguồn: Sưu tầm)

Tùy theo điều kiện phát triển của từng địa phương, trung tâm đổi mới sáng tạo có thể đảm nhận nhiều chức năng khác nhau. Một số hoạt động phổ biến bao gồm:

• ​ Hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo
• ​ Kết nối doanh nghiệp với các giải pháp công nghệ và chuyên gia
• ​ Thúc đẩy chuyển giao tri thức, nghiên cứu và công nghệ từ viện, trường ra thị trường
• ​ Tổ chức các chương trình ươm tạo và tăng tốc khởi nghiệp
• ​ Đào tạo năng lực đổi mới sáng tạo cho doanh nghiệp, cán bộ quản lý và cộng đồng
• ​ Kết nối nguồn vốn đầu tư cho các dự án tiềm năng
• ​ Xây dựng mạng lưới chuyên gia, cố vấn và đối tác trong nước, quốc tế

Quan trọng hơn, trung tâm đổi mới sáng tạo cấp tỉnh giúp chuyển hóa các định hướng phát triển của địa phương thành những chương trình hành động cụ thể, có mục tiêu rõ ràng, có nguồn lực triển khai và có khả năng đo lường kết quả.

5.2. Mô hình trung tâm đổi mới sáng tạo cấp tỉnh khác gì với cấp quốc gia?

Tùy theo quy mô, nguồn lực và mục tiêu phát triển, trung tâm đổi mới sáng tạo có thể được tổ chức theo nhiều mô hình khác nhau.

Điểm chung của các mô hình này là đóng vai trò kết nối các chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, bao gồm chính quyền, doanh nghiệp, viện trường, startup, chuyên gia và nhà đầu tư. Tuy nhiên, phạm vi hoạt động và trọng tâm triển khai sẽ có sự khác biệt giữa cấp quốc gia và cấp địa phương.

Ở cấp quốc gia, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) được định vị là đầu mối thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp của Việt Nam. NIC tập trung kết nối doanh nghiệp, startup, chuyên gia, nhà đầu tư và các đối tác quốc tế, đồng thời thúc đẩy các lĩnh vực công nghệ và đổi mới sáng tạo có ý nghĩa chiến lược đối với nền kinh tế.

​ Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia - NIC (Nguồn: Sưu tầm)

Trong khi đó, trung tâm đổi mới sáng tạo cấp tỉnh thường tập trung vào các nhu cầu phát triển cụ thể của địa phương.

Thay vì dẫn dắt các chương trình quy mô quốc gia, các trung tâm này đóng vai trò hỗ trợ doanh nghiệp, thúc đẩy chuyển đổi số, kết nối công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và giải quyết các bài toán kinh tế - xã hội gắn với thế mạnh của từng tỉnh, thành.

Trên thế giới, nhiều trung tâm đổi mới sáng tạo đã trở thành hạt nhân của các hệ sinh thái nổi tiếng như Silicon Valley (Hoa Kỳ), Station F (Pháp), Block71 (Singapore) hay Cyberport (Hong Kong).

Tại Việt Nam, bên cạnh NIC, nhiều địa phương cũng đang từng bước hình thành và phát triển các mô hình hỗ trợ đổi mới sáng tạo riêng. Đà Nẵng được định hướng trở thành trung tâm khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của khu vực miền Trung với hệ sinh thái gồm các vườn ươm, không gian làm việc chung, quỹ đầu tư và mạng lưới cố vấn.

Trong khi đó, Hue Innovation Hub là một ví dụ tiêu biểu về mô hình hỗ trợ khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo cấp địa phương, tập trung vào các hoạt động kết nối, đào tạo, tư vấn, ươm tạo, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp.

Dù được tổ chức theo quy mô nào, mục tiêu cuối cùng của các trung tâm đổi mới sáng tạo vẫn là tạo ra môi trường thuận lợi để các ý tưởng, công nghệ và nguồn lực gặp nhau, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương cũng như quốc gia.

6. Vai trò của trung tâm đổi mới sáng tạo trong phát triển địa phương

Nhiều địa phương thường tập trung vào việc xây dựng cơ sở vật chất nhưng chưa thực sự làm rõ vai trò mà trung tâm đổi mới sáng tạo cần đảm nhận trong hệ sinh thái. Trên thực tế, giá trị lớn nhất của mô hình này nằm ở khả năng kết nối và tạo ra tác động lan tỏa.

Kết nối các chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Một trong những rào cản lớn nhất của đổi mới sáng tạo là sự phân tán nguồn lực.

Doanh nghiệp có nhu cầu đổi mới công nghệ nhưng thiếu chuyên gia. Trường đại học có kết quả nghiên cứu nhưng thiếu đối tác thương mại hóa. Startup có ý tưởng nhưng khó tiếp cận vốn đầu tư. Trong khi đó, cơ quan quản lý nhà nước lại gặp khó khăn trong việc kết nối các bên.

Trung tâm đổi mới sáng tạo giúp giải quyết bài toán này bằng cách tạo ra không gian hợp tác giữa các chủ thể trong hệ sinh thái, từ đó hình thành các dự án nghiên cứu, chương trình hỗ trợ doanh nghiệp và hoạt động chuyển giao công nghệ.

Thúc đẩy phát triển doanh nghiệp và startup

Doanh nghiệp là trung tâm của đổi mới sáng tạo.

Vì vậy, một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của trung tâm đổi mới sáng tạo là hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, nghiên cứu phát triển sản phẩm mới và kết nối với các nguồn lực hỗ trợ.

Đối với startup, trung tâm có thể cung cấp không gian làm việc, chương trình tăng tốc khởi nghiệp, hoạt động cố vấn, kết nối nhà đầu tư và hỗ trợ tiếp cận thị trường. Khi số lượng doanh nghiệp đổi mới sáng tạo gia tăng, địa phương sẽ hình thành động lực tăng trưởng mới dựa trên tri thức và công nghệ thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các ngành truyền thống.

Thúc đẩy nghiên cứu, chuyển giao và thương mại hóa công nghệ

Nhiều kết quả nghiên cứu có giá trị vẫn chưa được ứng dụng rộng rãi do thiếu cơ chế kết nối với thị trường. Thông qua các chương trình hợp tác giữa doanh nghiệp và trường đại học, trung tâm đổi mới sáng tạo có thể giúp rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và thực tiễn sản xuất kinh doanh.

Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả đầu tư cho khoa học công nghệ mà còn tạo ra các sản phẩm, dịch vụ mới phục vụ nhu cầu của xã hội.

Thu hút nguồn lực chất lượng cao

Các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nhân và nhà đầu tư thường có xu hướng tập trung tại những nơi có môi trường đổi mới sáng tạo năng động.

Một trung tâm đổi mới sáng tạo hoạt động hiệu quả có thể trở thành "điểm hội tụ" của nhân tài, tri thức và nguồn vốn. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh thu hút nhân lực chất lượng cao giữa các địa phương ngày càng gay gắt.

7. Lộ trình 5 bước xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cấp tỉnh

Không có công thức chung cho mọi địa phương. Mỗi tỉnh, thành phố sở hữu điều kiện phát triển, nguồn lực và lợi thế cạnh tranh khác nhau. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ nhiều mô hình thành công trong nước và quốc tế cho thấy việc xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thường bắt đầu từ 5 bước cốt lõi dưới đây.

Bước 1: Xác định lợi thế cạnh tranh và bài toán phát triển của địa phương

Một trong những sai lầm phổ biến là cố gắng xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo theo mô hình của các địa phương khác mà chưa xác định rõ nhu cầu thực tế của mình.

Trước khi đầu tư trung tâm đổi mới sáng tạo, hỗ trợ startup hay phát triển các chương trình công nghệ, địa phương cần trả lời một số câu hỏi quan trọng:

• ​ Đâu là ngành kinh tế chủ lực của địa phương?
• ​ Những khó khăn lớn nhất mà doanh nghiệp đang gặp phải là gì?
• ​ Địa phương đang thiếu nguồn lực nào để tăng trưởng?
• ​ Lợi thế cạnh tranh nào có thể tạo khác biệt so với các tỉnh, thành khác?

Ví dụ, Hải Phòng tập trung phát triển công nghiệp công nghệ cao và logistics nhờ lợi thế cảng biển và hạ tầng giao thông. Trong khi đó, TP. Huế lựa chọn phát huy thế mạnh về giáo dục, nghiên cứu khoa học, y tế và văn hóa để phát triển đổi mới sáng tạo dựa trên tri thức.

Việc xác định đúng thế mạnh và nhu cầu thực tế giúp địa phương tránh đầu tư dàn trải, đồng thời tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực có khả năng tạo ra tác động lớn nhất.

Bước 2: Xây dựng chiến lược và cơ chế điều phối cấp tỉnh

Đổi mới sáng tạo là câu chuyện liên ngành, liên lĩnh vực và liên quan đến nhiều nhóm đối tượng khác nhau. Nếu thiếu một cơ chế điều phối thống nhất, các chương trình hỗ trợ rất dễ bị phân tán và chồng chéo.

Do đó, địa phương cần xây dựng chiến lược đổi mới sáng tạo với mục tiêu rõ ràng, xác định các ngành ưu tiên và phân công trách nhiệm cụ thể cho từng cơ quan liên quan.

Bên cạnh đó, việc hình thành ban điều phối hoặc hội đồng tư vấn đổi mới sáng tạo với sự tham gia của chính quyền, doanh nghiệp, trường đại học và chuyên gia sẽ giúp các chính sách bám sát nhu cầu thực tiễn hơn.

Thay vì triển khai nhiều hoạt động riêng lẻ, chiến lược cần hướng đến mục tiêu dài hạn như nâng cao năng suất doanh nghiệp, thu hút đầu tư công nghệ cao, phát triển kinh tế số hoặc cải thiện thứ hạng PII của địa phương.

Bước 3: Hình thành các tổ chức trung gian hỗ trợ đổi mới sáng tạo

Một hệ sinh thái không thể phát triển nếu thiếu các đơn vị đóng vai trò kết nối và hỗ trợ.

Đây là lúc các trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm doanh nghiệp, không gian làm việc chung, trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp hoặc trung tâm chuyển giao công nghệ phát huy vai trò.

Các tổ chức này giúp doanh nghiệp tiếp cận chuyên gia, công nghệ, nguồn vốn và đối tác phù hợp. Đồng thời, đây cũng là nơi kết nối các kết quả nghiên cứu từ trường đại học, viện nghiên cứu với nhu cầu thực tế của thị trường.

Điều quan trọng là không nên xem trung tâm đổi mới sáng tạo chỉ là một công trình hay tòa nhà. Giá trị cốt lõi nằm ở các chương trình hỗ trợ, mạng lưới chuyên gia và khả năng tạo ra các kết nối có ý nghĩa trong hệ sinh thái.

Bước 4: Thu hút doanh nghiệp tham gia làm trung tâm của hệ sinh thái

Nhiều địa phương dành nhiều nguồn lực cho hoạt động nghiên cứu nhưng lại chưa thu hút được doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình đổi mới sáng tạo

Trên thực tế, doanh nghiệp mới là nơi các ý tưởng được thương mại hóa và tạo ra giá trị kinh tế. Vì vậy, các chương trình phát triển hệ sinh thái cần tập trung giải quyết những nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp như:

• ​ Chuyển đổi số
• ​ Nâng cao năng suất
• ​ Đổi mới quy trình sản xuất
• ​ Tiếp cận công nghệ mới
• ​ Kết nối chuyên gia và nguồn vốn

Khi doanh nghiệp nhìn thấy lợi ích thực tế, họ sẽ chủ động tham gia vào các hoạt động đổi mới sáng tạo, từ đó tạo ra hiệu ứng lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế địa phương.

Bước 5: Đo lường kết quả và liên tục cải tiến

Đổi mới sáng tạo không phải là cuộc đua ngắn hạn mà là một quá trình tích lũy lâu dài.

Sau mỗi giai đoạn triển khai, địa phương cần đánh giá hiệu quả dựa trên các chỉ số cụ thể như:

• ​ Thứ hạng PII
• ​ Số lượng doanh nghiệp đổi mới sáng tạo
• ​ Số startup được hỗ trợ, kết nối hợp tác với doanh nghiệp, tập đoàn
• ​ Tỷ lệ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ mới
• ​ Số sáng chế, giải pháp hữu ích hoặc kết quả nghiên cứu được thương mại hóa
• ​ Tỷ trọng kinh tế số trong GRDP

Các chỉ số này không chỉ phản ánh hiệu quả chính sách mà còn giúp địa phương xác định những lĩnh vực cần tiếp tục đầu tư hoặc điều chỉnh trong giai đoạn tiếp theo.

Thực tế cho thấy, những hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thành công không phải là những nơi có nguồn lực lớn nhất mà là những nơi liên tục học hỏi, thích ứng và cải tiến dựa trên dữ liệu thực tế.

8. Các rào cản và điểm nghẽn trong đổi mới sáng tạo tỉnh, thành

Dù đổi mới sáng tạo tỉnh, thành đang ngày càng được quan tâm, không phải địa phương nào cũng có thể triển khai hiệu quả ngay từ đầu.

Trên thực tế, nhiều tỉnh, thành vẫn đang đối mặt với các rào cản về dữ liệu, hạ tầng, nhân lực, cơ chế phối hợp, năng lực doanh nghiệp và mức độ trưởng thành của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo địa phương.

Thiếu sự liên kết giữa các chủ thể trong hệ sinh thái

Một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo chỉ có thể phát triển khi các bên liên quan như chính quyền, doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và nhà đầu tư cùng tham gia và phối hợp chặt chẽ.

Tuy nhiên, tại nhiều địa phương, các chủ thể này vẫn hoạt động tương đối độc lập.

Doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tiếp cận các kết quả nghiên cứu, trong khi các trường đại học và viện nghiên cứu lại thiếu cơ chế để thương mại hóa sản phẩm khoa học công nghệ, khiến nhiều ý tưởng có tiềm năng không thể chuyển hóa thành sản phẩm hoặc dịch vụ tạo ra giá trị thực tiễn.

Hạn chế về nguồn nhân lực chất lượng cao

Con người là yếu tố cốt lõi của đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, nhiều địa phương đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực có chuyên môn sâu về công nghệ, quản trị đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số hay nghiên cứu phát triển.

Bên cạnh đó, xu hướng tập trung nguồn nhân lực chất lượng cao tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh khiến nhiều địa phương gặp khó khăn trong việc thu hút và giữ chân nhân tài. Đây là một trong những rào cản lớn đối với quá trình hình thành các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và các hoạt động nghiên cứu ứng dụng tại địa phương.

Hạ tầng số và dữ liệu ở nhiều nơi vẫn chưa đồng bộ

Dữ liệu còn phân tán, chưa được chuẩn hóa hoặc chưa có cơ chế chia sẻ hiệu quả khiến các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, startup hay trung tâm đổi mới sáng tạo cấp tỉnh khó xác định đúng vấn đề ưu tiên, đúng nhóm đối tượng cần hỗ trợ và đúng giải pháp cần triển khai.

Hệ sinh thái khởi nghiệp địa phương ở nhiều nơi vẫn còn non trẻ

Một số tỉnh, thành đã tổ chức cuộc thi startup, ngày hội khởi nghiệp hoặc các sự kiện kết nối, nhưng số lượng hoạt động chưa chắc phản ánh chất lượng hệ sinh thái.

Để hệ sinh thái đổi mới sáng tạo địa phương phát triển thực chất, cần có đội ngũ chuyên gia, doanh nghiệp đóng vai trò khách hàng đầu tiên, đơn vị đặt bài toán, nhà đầu tư, chương trình tăng tốc và cơ chế hỗ trợ sau sự kiện.

Ngoài ra, chênh lệch nguồn lực giữa các đô thị lớn và địa phương nhỏ cũng là một rào cản đáng kể. Cách tiếp cận phù hợp hơn là lựa chọn một số lĩnh vực có lợi thế rõ ràng để phát triển đổi mới sáng tạo theo chiều sâu, gắn với đặc thù kinh tế vùng và nhu cầu thực tế của địa phương.

Những rào cản này cho thấy đổi mới sáng tạo tỉnh, thành không thể được giải quyết bằng một vài chương trình ngắn hạn hoặc các hoạt động mang tính phong trào.

Vì vậy, địa phương cần một cách tiếp cận có hệ thống bắt đầu từ dữ liệu, xác định đúng bài toán, huy động đúng nguồn lực, nâng năng lực doanh nghiệp và thiết kế cơ chế phối hợp đủ dài hạn để hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có thể phát triển bền vững.

9. 5 giải pháp thúc đẩy đổi mới sáng tạo địa phương

9.1. Xây dựng chiến lược đổi mới sáng tạo gắn với lợi thế địa phương

Thay vì theo đuổi các mô hình giống nhau, mỗi địa phương cần xác định rõ thế mạnh riêng để lựa chọn hướng phát triển phù hợp.

Ví dụ, các tỉnh có lợi thế nông nghiệp có thể tập trung vào nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ thực phẩm hoặc kinh tế tuần hoàn. Trong khi đó, các địa phương có thế mạnh về công nghiệp có thể ưu tiên phát triển sản xuất thông minh, tự động hóa và công nghệ số.

Chiến lược càng gắn với nhu cầu thực tế và lợi thế cạnh tranh thì khả năng thành công càng cao.

9.2. Tăng cường đầu tư cho nguồn nhân lực và tri thức

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy những hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh đều bắt đầu từ con người.

Địa phương cần chú trọng đầu tư cho giáo dục, đào tạo kỹ năng số, nâng cao năng lực nghiên cứu và thúc đẩy các chương trình phát triển nhân tài. Đồng thời, cần xây dựng các chính sách đủ hấp dẫn để thu hút chuyên gia, nhà khoa học và nhân lực chất lượng cao tham gia vào quá trình phát triển địa phương.

9.3. Thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu

Mô hình hợp tác "ba nhà" gồm nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp đang được nhiều quốc gia áp dụng thành công.

Thông qua các chương trình hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và đào tạo theo nhu cầu thị trường, địa phương có thể thúc đẩy quá trình thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đồng thời giúp doanh nghiệp tiếp cận các giải pháp công nghệ phù hợp.

Đây cũng là cách hiệu quả để rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và thực tiễn sản xuất kinh doanh.

9.4. Phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo và tổ chức trung gian

Các trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm doanh nghiệp, tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp và nền tảng kết nối chuyên gia đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hệ sinh thái phát triển.

Không chỉ cung cấp không gian làm việc hay hạ tầng kỹ thuật, các tổ chức này còn giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn, chuyên gia, đối tác và cơ hội thị trường. Đây là những yếu tố cần thiết để các ý tưởng đổi mới sáng tạo có thể phát triển thành sản phẩm và mô hình kinh doanh thực tế.

9.5. Đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển hạ tầng dữ liệu

Dữ liệu đang trở thành nguồn lực chiến lược của nền kinh tế số. Vì vậy, địa phương cần tiếp tục đầu tư cho hạ tầng số, nền tảng dữ liệu dùng chung và các dịch vụ số phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Song song với đó, việc nâng cao năng lực số cho cán bộ quản lý, doanh nghiệp và người lao động sẽ giúp gia tăng khả năng hấp thụ công nghệ mới và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trên quy mô rộng hơn.

​ Giải pháp thúc đẩy đổi mới sáng tạo tỉnh thành (Nguồn: Sưu tầm)

Tổng kết

Đổi mới sáng tạo tỉnh, thành là một hướng đi quan trọng để các vùng, miền nâng cấp mô hình tăng trưởng, cải thiện năng lực cạnh tranh và tạo ra giá trị mới từ lợi thế sẵn có. Đây không chỉ là câu chuyện về startup, công nghệ hay chuyển đổi số, mà còn là năng lực vận hành cả một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo địa phương.

Trong giai đoạn tới, đổi mới sáng tạo cấp địa phương sẽ không chỉ là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu. Địa phương nào biết đọc đúng dữ liệu, chọn đúng ưu tiên, kết nối đúng nguồn lực và đo lường đúng kết quả sẽ có cơ hội cải thiện chỉ số PII, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cấp tỉnh và tạo ra động lực tăng trưởng bền vững hơn.

Các câu hỏi thường gặp

Đổi mới sáng tạo tỉnh, thành là gì?

Là quá trình một tỉnh, thành phố hoặc vùng kinh tế sử dụng khoa học công nghệ, dữ liệu, chính sách, doanh nghiệp, startup, viện trường và các nguồn lực xã hội để giải quyết bài toán phát triển địa phương.

PII là gì?

PII là Provincial Innovation Index - Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương, dùng để đo lường năng lực đổi mới sáng tạo của các tỉnh, thành phố. Chỉ số PII giúp địa phương nhận diện điểm mạnh, điểm yếu, tiềm năng và điều kiện cần thiết để thúc đẩy đổi kinh tế - xã hội và cải thiện cuộc sống cho người dân.

Trung tâm đổi mới sáng tạo là gì?

Trung tâm đổi mới sáng tạo là đầu mối kết nối các nguồn lực trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, bao gồm các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, startup, viện trường, chuyên gia, nhà đầu tư và các tổ chức hỗ trợ.

Ở cấp địa phương, trung tâm đổi mới sáng tạo có thể hỗ trợ tỉnh, thành xác định bài toán phát triển, kết nối giải pháp công nghệ, thúc đẩy khởi nghiệp sáng tạo, chuyển giao tri thức và triển khai các chương trình thử nghiệm phù hợp với nhu cầu thực tế của địa phương.

Mục tiêu chính của trung tâm đổi mới sáng tạo là gì?

Là biến định hướng đổi mới sáng tạo của địa phương thành các chương trình cụ thể, có bài toán rõ ràng, có nguồn lực triển khai và có kết quả đo lường được.

Trung tâm không chỉ tổ chức sự kiện hay hỗ trợ startup riêng lẻ, mà còn đóng vai trò điều phối hệ sinh thái, giúp doanh nghiệp tiếp cận giải pháp mới, hỗ trợ thương mại hóa công nghệ và góp phần nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo cấp địa phương.

Tiêu chí đổi mới sáng tạo cấp địa phương gồm những gì?

Tiêu chí đổi mới sáng tạo cấp địa phương thường bao gồm cả yếu tố đầu vào và đầu ra. Nhóm đầu vào phản ánh nền tảng để địa phương có thể đổi mới sáng tạo, như thể chế, nhân lực, nghiên cứu và phát triển, cơ sở hạ tầng, thị trường và năng lực doanh nghiệp. Nhóm đầu ra phản ánh kết quả tạo ra từ đổi mới sáng tạo, như sản phẩm tri thức, công nghệ, sáng tạo và các tác động kinh tế - xã hội.

—-----------​

Quỳnh Phương & Phượng Lê.