Startup có giải pháp, doanh nghiệp có nhu cầu. Vì sao đổi mới sáng tạo Việt vẫn chưa thể bứt phá?

Doanh nghiệp quyết tâm đổi mới nhưng vẫn tắc khi triển khai. Startup có sản phẩm tốt nhưng vẫn loay hoay tìm đường vào tập đoàn. Những điểm nghẽn của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam không nằm ở việc thiếu ý tưởng hay công nghệ, mà ở khoảng cách giữa nhận thức và năng lực thực thi, ở những mắt xích tổ chức còn thiếu, và ở một “cửa sổ cơ hội” đang đếm ngược thời gian.

Tập 3 - series Startup tăng trưởng nhờ giải bài toán doanh nghiệp, thuộc khuôn khổ nội dung podcast Business Insights #72 - Vietsuccess x BambuUP, được chia sẻ bởi bà Nguyễn Hương Quỳnh, CEO BambuUP.

>>> Tải xuống: 

• [EBOOK] 50 Góc nhìn về Đổi mới sáng tạo & Chuyển đổi xanh cho Doanh nghiệp
• Winning Accelerator Playbook 2026 by BambuUP

Điểm nghẽn đầu tiên khi đổi mới sáng tạo: Không phải là ý tưởng, mà là khả năng tổ chức thực thi

Host: Trong thực tế triển khai, đâu thường là những điểm nghẽn lớn nhất mà doanh nghiệp gặp phải?

Bà Nguyễn Hương Quỳnh: Trong nhiều năm, thị trường nói rất nhiều về ‘innovation mindset’. Nhưng thực tế cho thấy, nhận thức cao không đồng nghĩa với khả năng triển khai cao.

BambuUP có đưa ra một mô hình gọi là APAR, gồm bốn giai đoạn: Attention (Nhận thức), Preparation (Chuẩn bị), Action (Hành động) và Results (Kết quả).

Điều đáng lo ngại là: Theo một báo cáo chuyển đổi kép mà BambuUP thực hiện cho Cục Phát triển Doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể của Bộ Tài chính, chỉ số chuyển đổi số của doanh nghiệp Việt Nam đang tăng ở khía cạnh nhận thức, tức là bước đầu hiểu được tầm quan trọng của việc đưa công nghệ vào vận hành.

Tuy nhiên, chúng ta hay nhảy thẳng từ "biết" sang "làm", bỏ qua hoàn toàn bước Preparation ở giữa. Và chính khoảng trống đó là nguyên nhân khiến rất nhiều dự án đổi mới sáng tạo thất bại ngay từ đầu.

>>> Xem thêm: Đổi Mới Sáng Tạo Mở (Open Innovation): Mô Hình Đột Phá Giúp Tăng Tốc Đổi Mới Sáng Tạo

Mô hình APAR cho khâu chuẩn bị hiệu quả, sáng tạo bởi BambuUP

Khi nói đến chuẩn bị, hầu hết mọi người đều nghĩ đến ngân sách hay công nghệ. Nhưng thực ra có bốn trụ cột cần được chuẩn bị đồng thời:

Thứ nhất: Mindset, và không chỉ của lãnh đạo. Đây là điểm mà nhiều doanh nghiệp dễ mắc sai lầm nhất. Khi triển khai bất kỳ sáng kiến đổi mới nào, người thực thi thực tế chính là đội ngũ nhân viên phía dưới. 

Nếu họ chưa hiểu, chưa được thuyết phục và chưa thông suốt về mặt tư duy, thì dù lãnh đạo có quyết tâm đến đâu, con đường triển khai cũng sẽ bị tắc.

Thứ hai: Skill set, kiến thức và kỹ năng để thực thi. “Biết” không đồng nghĩa với “làm được” Việc hợp tác với startup hay triển khai giải pháp mới đòi hỏi một năng lực nhất định từ đội ngũ nội bộ. Không có đào tạo phù hợp, không có nền tảng kỹ năng tương ứng, thì ngay cả việc hợp tác với đối tác cũng trở nên lúng túng.

Thứ ba: Cấu trúc nhân sự phù hợp. Bạn không thể kỳ vọng một nhân viên kinh doanh đang chịu áp lực KPI hàng ngày, tự dưng dành thêm thời gian cho các hoạt động đổi mới sáng tạo. 

Tùy theo loại hình và quy mô của sáng kiến, doanh nghiệp cần xác định rõ: sẽ có một team riêng, hay đây là nhiệm vụ cộng thêm vào vai trò hiện tại? Cần phân bổ nguồn lực đủ để việc triển khai thực sự khả thi.

Thứ tư: Cơ sở hạ tầng và nguồn lực tài chính. Đổi mới sáng tạo cần đầu tư. Không có con đường nào mà đầu tư rất ít lại ra được thành quả lớn. Quan trọng hơn, cần có kế hoạch triển khai với thứ tự ưu tiên rõ ràng ngay từ đầu.

Khi "đầu bài" sai, mọi giải pháp đều vô nghĩa

Host: Bà có thể lấy một ví dụ thực tế về việc xác định sai vấn đề cần giải quyết không?

Bà Nguyễn Hương Quỳnh: Gần đây, chúng tôi có một cuộc trò chuyện với nhà sáng lập của một chuỗi F&B. Bạn ấy rất trẻ, rất tham vọng, và đang muốn đầu tư mạnh vào quảng cáo, vào các kênh tiếp cận khách hàng mới, vì nhận thấy lượng khách đến cửa hàng ngày càng giảm.

Tuy nhiên, sau khi ngồi nghe sâu hơn về câu chuyện kinh doanh thực tế, chúng tôi nhận ra: vấn đề không phải là thiếu khách hàng mới, mà là đang mất khách hàng cũ. Đây là hai bài toán hoàn toàn khác nhau, đòi hỏi hai nhóm giải pháp hoàn toàn khác nhau.

>>> Xem thêm: 5 xu hướng định hình đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp 2026

Bà Quỳnh chia sẻ ví dụ thực tế về việc xác định sai vấn đề cần giải quyết 

Thay vì đổ ngân sách vào marketing để kéo người mới, điều doanh nghiệp thực sự cần là nâng cao trải nghiệm khách hàng hiện tại, cải thiện hệ thống quản trị khách hàng, và giữ chân những người đã từng gắn bó.

Đây là một trong những "bẫy tư duy" phổ biến nhất mà doanh nghiệp gặp phải: khi doanh số không đạt, phản ứng đầu tiên thường là đổ lỗi cho marketing. 

Trong khi đó, căn nguyên thực sự có thể nằm ở quy trình vận hành, ở chất lượng dịch vụ, hoặc ở việc đội ngũ kinh doanh liên tục thay đổi mà không có hệ thống lưu giữ dữ liệu khách hàng tương ứng.

Đầu bài phải đúng thì mới đi tìm được giải pháp đúng.

Startup: Đừng chạy theo vốn, hãy xây dựng một doanh nghiệp thực sự

Host: Với các startup, một trong những áp lực lớn nhất là vừa phải phát triển sản phẩm, vừa phải đi tìm nhà đầu tư, vừa phải kiếm khách hàng. Làm thế nào để giải quyết bài toán này?

Bà Nguyễn Hương Quỳnh: Đây là câu hỏi thuộc dạng "con gà hay quả trứng", và câu trả lời, với tôi, bắt đầu từ một quan điểm căn bản hơn.

Khi bắt đầu một startup, hãy nghĩ nó là một doanh nghiệp thực sự. Không phải một dự án để gọi vốn, mà là một thực thể kinh doanh có giá trị cốt lõi, có khả năng tồn tại ngay cả khi không có vốn đầu tư từ bên ngoài.

Quan điểm này nghe có vẻ ngược với tư duy phổ biến trên thị trường, khi nhiều người xem "gọi được vốn" là tiêu chí đầu tiên để đánh giá một startup. Nhưng thực ra, vốn chỉ là công cụ để tăng tốc, không phải là nền tảng để tồn tại.

Khi một startup được xây dựng với KPI trọng tâm là "gọi được vốn vào thời điểm X", toàn bộ cỗ máy vận hành sẽ được định hướng theo mục tiêu đó. Và trong nhiều trường hợp, chính cái định hướng ấy lại làm mờ đi cái lõi thực sự của doanh nghiệp - giá trị tạo ra cho khách hàng, khả năng giải quyết một vấn đề thực, và sức mạnh để tồn tại qua ‘những ngày mưa’.

Một doanh nghiệp vững chắc phải sẵn sàng cho cả hai kịch bản: gọi được vốn thì tăng tốc, không gọi được vốn thì vẫn tồn tại và phát triển. Đó mới là nền tảng bền vững.

Ba nút thắt cốt lõi cản bước startup Việt Nam tiếp cận doanh nghiệp, tập đoàn

Sản phẩm tốt là điều kiện cần, nhưng chưa đủ

Host: Vậy với startup, chỉ cần có sản phẩm tốt là đủ để tìm được khách hàng doanh nghiệp không?

Bà Nguyễn Hương Quỳnh: Sản phẩm tốt là điều kiện cần, nhưng điều quan trọng là phải hiểu đúng chữ “tốt”. Không có startup nào sở hữu một sản phẩm hoàn hảo ngay từ đầu. Giá trị cốt lõi nằm ở việc sản phẩm đó có thực sự giải quyết được một nỗi đau cụ thể, hay tạo ra giá trị thực cho người dùng hay không - ngay cả khi nó vẫn còn chưa hoàn thiện. 

Trên thực tế, nhiều sản phẩm còn chưa trọn vẹn nhưng lại chạm đúng vấn đề của doanh nghiệp, và đó mới là điều đáng để trao cơ hội đồng sáng tạo. Chính quá trình hợp tác thực tế với doanh nghiệp sẽ giúp startup tiếp tục hoàn thiện sản phẩm, đồng thời tạo ra lời giải sát hơn cho những bài toán vận hành ngoài thị trường.

Nhưng để tiếp cận được đến doanh nghiệp, startup còn cần hai yếu tố quan trọng nữa: thương hiệu (branding) và cá nhân hóa trong cách tiếp cận.

>>> Xem thêm: 11 vai trò của đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp Việt - Thực trạng và giải pháp

Sản phẩm tốt là điều kiện cần, nhưng điều quan trọng là phải hiểu đúng chữ “tốt”

Nhiều startup nghĩ rằng xây dựng thương hiệu là chuyện của những công ty đã lớn. Thực ra không phải vậy. Ngay từ giai đoạn sớm, startup cần xây dựng độ nhận diện và uy tín nhất định để khi tiếp cận tập đoàn, doanh nghiệp - vốn rất e dè với rủi ro - họ có thể cảm thấy tin tưởng đủ để bước tiếp.

Bên cạnh đó, cách tiếp cận cũng cần được cá nhân hóa theo từng nhóm doanh nghiệp. Không tồn tại một công thức “one size fits all” khi làm việc với các đối tượng hoàn toàn khác nhau, từ tập đoàn đa quốc gia, doanh nghiệp truyền thống cho đến các SME đang trong giai đoạn tăng trưởng nhanh. 

Cùng một giải pháp, nhưng cách kể câu chuyện và cách kết nối giá trị phải phù hợp với từng bối cảnh cụ thể. 

Nghịch lý tư duy: Một bên chờ, một bên không thấy “cửa vào”

Bà Nguyễn Hương Quỳnh: Ngoài những khó khăn mang tính toàn cầu, như việc doanh nghiệp lớn luôn có "hệ miễn dịch rủi ro" rất cao, càng lớn càng thận trọng, startup Việt còn đối mặt với một nghịch lý đặc thù trong nước.

Ở nhiều quốc gia phát triển, khi nhắc đến "hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo", các tập đoàn lớn tự coi mình là một phần của hệ sinh thái đó. Họ chủ động tìm đến startup vì muốn nắm bắt công nghệ mới, duy trì lợi thế cạnh tranh. 

Tư duy mặc định của hô là: "Tôi phải ở gần startup thì tôi mới đi nhanh được."

Ở Việt Nam, điều ngược lại đang xảy ra. Khi nghe đến chữ "khởi nghiệp đổi mới sáng tạo", phần lớn tập đoàn, doanh nghiệp đều nghĩ: "Đó không phải chuyện của mình." 

Và khi một bên đã sẵn sàng ngồi chờ, còn một bên lại nghĩ mình không thuộc về câu chuyện đó, sale cycle của startup sẽ kéo dài ra rất nhiều, thậm chí không bao giờ bắt đầu.

Điểm thiếu hụt thứ hai là các mô hình Corporate VC, quỹ đầu tư mạo hiểm của chính tập đoàn doanh nghiệp. Tại Việt Nam, hầu hết nguồn vốn đầu tư mạo hiểm đến từ các quỹ chuyên nghiệp độc lập. Corporate VC gần như vắng bóng.

Đây là điều đáng tiếc, vì Corporate VC không chỉ mang vốn mà còn đầu tư theo định hướng chiến lược của tập đoàn, giúp startup tận dụng hệ sinh thái, nguồn lực và tệp khách hàng sẵn có để phát triển nhanh hơn rất nhiều so với đi một mình.

>>> Xem thêm: 18 loại hình đổi mới sáng tạo và 4 nhân tố ảnh hưởng chính

Corporate VC không chỉ mang vốn mà còn đầu tư theo định hướng chiến lược của tập đoàn, giúp startup phát triển nhanh hơn rất nhiều

Deeptech Việt: Thiếu thời gian, thiếu "bà đỡ", thiếu cả anchor client

Bà Nguyễn Hương Quỳnh: Một thực tế khác cũng đáng chú ý: bản đồ startup Việt Nam hiện đang thiếu hẳn nhóm startup có hàm lượng khoa học công nghệ cao, như deeptech, foodtech, agritech, những lĩnh vực đòi hỏi thời gian R&D dài và không thể có doanh thu ngay.

Ở các nước có hệ sinh thái mạnh, nhóm startup này được chính phủ và các tổ chức hỗ trợ tài trợ trong giai đoạn đầu để họ chỉ tập trung nghiên cứu, chưa cần lo chuyện kiếm tiền. 

Hệ sinh thái startup Việt Nam hiện đang thiếu hẳn nhóm startup deeptech

Nhờ đó, khi sản phẩm hình thành, họ đã có anchor client - những khách hàng đầu tiên sẵn sàng đón nhận, thường là chính các doanh nghiệp đã đặt hàng từ giai đoạn nghiên cứu.

Startup nước ta thì khác: vừa phải phát triển sản phẩm, vừa phải đi tìm khách hàng, trong khi khách hàng chưa biết đến mình. Đây là lý do không nhỏ khiến cái tên Việt Nam vẫn còn mờ nhạt trên bản đồ deeptech toàn cầu.

 
>>> Xem thêm: Kinh tế Bạc (Silver Economy): Động lực tăng trưởng mới trong kỷ nguyên già hóa

Chính sách 2025-2026: Thời điểm vàng hay cơ hội cuối cùng?

Host: Trong bối cảnh các chính sách mới về đổi mới sáng tạo đang được ban hành, bà nhìn nhận điều này như thế nào?

Bà Nguyễn Hương Quỳnh: Phải khẳng định rõ: với loạt chính sách mới và Luật Khoa học Công nghệ Đổi mới Sáng tạo vừa được bổ sung, phản ứng của thị trường là vô cùng hào hứng, không chỉ từ phía startup, mà cả từ phía các tập đoàn doanh nghiệp.

Trước đây, nhiều doanh nghiệp nhà nước bị ràng buộc bởi những cơ chế khiến họ không thể hợp tác rộng rãi với startup, vì những quy định liên quan đến bảo toàn vốn, kiểm soát rủi ro. Các hướng mở mới trong chính sách đang dần tháo gỡ những rào cản đó.

Đặc biệt, định hướng thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm nhà nước là một tín hiệu mạnh mẽ: nhà nước đang phất lá cờ tiên phong, sẵn sàng chấp nhận rủi ro cùng hệ sinh thái. 

Điều tiếp theo cần làm là kích hoạt cả khối tập đoàn doanh nghiệp tư nhân cũng tham gia, hình thành Corporate VC, xây dựng quỹ đầu tư chiến lược gắn với định hướng kinh doanh của chính họ.

Tuy nhiên, từ định hướng đến triển khai vẫn còn một khoảng cách. Cả thị trường đang hồi hộp chờ những chương trình cụ thể, những hành động đủ rõ nét để biến các nghị quyết thành thực tế.

Và thẳng thắn mà nói: chúng ta chỉ có năm 2026 để tạo ra những đột phá đủ lớn.

Các quỹ đầu tư nước ngoài, các đối tác quốc tế đang nhìn vào Việt Nam với nhiều kỳ vọng. Nếu năm 2026 không có những chuyển biến thực sự rõ nét, những câu chuyện thành công có thể lan tỏa, những hành động đủ quyết liệt, thì sự thất vọng sẽ đến rất nhanh. Và lúc đó, chúng ta có thể phải mất thêm 5 đến 10 năm để lấy lại niềm tin đó.

Đây không phải áp lực tiêu cực. Đây là cơ hội, nhưng là cơ hội có thời hạn.

—------

Mời doanh nghiệp và startup đón đọc bài tiếp theo trong series:

Theo dõi BambuUP để tiếp tục cập nhật chuỗi bài chia sẻ thực chiến về Đổi mới sáng tạo, dành cho doanh nghiệp, tập đoàn đang tìm hướng chuyển mình, và startup đang tìm đúng cửa để bước vào.

—--------------

Phượng Lê