Kinh tế Bạc (Silver Economy): Động lực tăng trưởng mới trong kỷ nguyên già hóa

Già hóa dân số đang âm thầm đảo chiều logic tăng trưởng toàn cầu. Khi người cao tuổi không chỉ sống lâu hơn mà còn khỏe mạnh hơn, độc lập hơn và nắm giữ sức mua ngày càng lớn, “tuổi già” thôi không còn là câu chuyện an sinh. Từ đó, nền Kinh tế Bạc nổi lên, mở ra một không gian mới cho đổi mới sáng tạo, đầu tư và phát triển dài hạn.

>>> Tải xuống: 

• [EBOOK] 50 Góc nhìn về Đổi mới sáng tạo & Chuyển đổi xanh cho Doanh nghiệp
• Winning Accelerator Playbook 2026 by BambuUP

1. Từ “gánh nặng dân số” đến mỏ vàng tăng trưởng: Khoảnh khắc thế giới nhìn lại già hóa

Già hóa dân số đang diễn ra trên quy mô toàn cầu với tốc độ chưa từng có. Tăng trưởng dân số thế giới dự kiến giảm từ mức 1.1%/ năm trước dịch Covid đến gần như chạm ngưỡng 0 trong giai đoạn 2080-2100, trong khi tuổi trung bình của dân số toàn cầu sẽ tăng thêm khoảng 11 năm so với năm 2020 ^[1]. 

Sự dịch chuyển cấu trúc dân số này từng bị nhìn nhận như một “lực cản” đối với tăng trưởng, do thu hẹp lực lượng lao động và gia tăng áp lực lên ngân sách công. 

Biểu đồ tăng trưởng dân số toàn cầu 1980-2100 (Nguồn: IMF)

Tuy nhiên, các phân tích gần đây của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho thấy một bức tranh khác đang hình thành: già hóa không chỉ là thách thức, mà đang tạo ra một không gian kinh tế mới - Nền Kinh tế Bạc (Silver Economy).

Silver Economy không đồng nghĩa với y tế hay dưỡng lão đơn thuần. Đó là một hệ sinh thái kinh tế xoay quanh người cao tuổi như một chủ thể tiêu dùng, lao động và tích lũy tài sản, bao gồm chăm sóc sức khỏe, nhà ở, tài chính - hưu trí, du lịch, thực phẩm, công nghệ số, giáo dục suốt đời và các hình thức lao động linh hoạt.

Ở nhiều quốc gia, khả năng thể chất và đặc biệt là năng lực nhận thức của nhóm trên 50 tuổi đã cải thiện rõ rệt qua các thế hệ; thậm chí, “70 tuổi ngày nay tương đương 50 tuổi của hai thập kỷ trước” về mặt năng lực nhận thức. Điều này làm thay đổi căn bản vai trò kinh tế của nhóm dân số cao tuổi ^[1].

Chính sự kết hợp giữa tuổi thọ tăng, sức khỏe cải thiện và tích lũy tài sản lớn hơn đã thúc đẩy nền Kinh tế Bạc phát triển dựa trên tiêu dùng thị trường, thay vì phụ thuộc vào trợ cấp công.

>>> Xem thêm: 5 xu hướng định hình đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp 202

Vai trò kinh tế của nhóm dân số cao tuổi đang dần thay đổi trên toàn thế giới (Nguồn: Internet)

Trên quy mô toàn cầu, thị trường này được dự báo đạt khoảng 15 nghìn tỷ USD vào năm 2033, với tốc độ tăng trưởng kép khoảng 5,5%/năm giai đoạn 2025-2033. Đáng chú ý, động lực tăng trưởng này đến từ chi tiêu tiêu dùng, đầu tư tư nhân và đổi mới mô hình kinh doanh, chứ không phải mở rộng phúc lợi thuần túy ^[2]. 

Nhìn rộng hơn, nền Kinh tế Bạc đang đánh dấu một sự chuyển dịch căn bản trong logic tăng trưởng toàn cầu. Khi dân số trong độ tuổi lao động chậm lại, động lực kinh tế không còn chỉ đến từ mở rộng quy mô lao động, mà ngày càng phụ thuộc vào khai thác hiệu quả sức mua, năng lực và tuổi thọ kinh tế của người cao tuổi. 

Già hóa, vì thế, không còn đồng nghĩa với suy giảm tăng trưởng, mà trở thành một “không gian thị trường mới” – nơi tiêu dùng, đổi mới sáng tạo và đầu tư dài hạn giao thoa.

2. Châu Á bước vào “kỷ nguyên tóc bạc”: Khi tâm điểm tăng trưởng dịch chuyển về phương Đông

Nếu Silver Economy đang nổi lên như một động lực tăng trưởng mới của kinh tế thế giới, thì châu Á chính là tâm điểm của làn sóng này. Khu vực hiện có khoảng 642 triệu người từ 60 tuổi trở lên, quy mô lớn gấp 3,5 lần châu Âu, và đang già hóa với tốc độ kỷ lục ^[3]. 

Theo dự báo, đến năm 2040, châu Á - Thái Bình Dương sẽ chiếm gần 60% dân số toàn cầu từ 65 tuổi trở lên ^[16], phản ánh một sự dịch chuyển nhân khẩu học mang tính cấu trúc và dài hạn.

>>> Xem thêm: 11 vai trò của đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp Việt - Thực trạng và giải pháp

Châu Á, với số lượng người cao tuổi lớn nhất thế giới, đang trở thành trung tâm của nền kinh tế bạc toàn cầu (Nguồn: Sưu tầm)

Theo dự báo của World Data Lab, tổng sức mua của nhóm 60+ tại châu Á sẽ tăng khoảng 103% vào năm 2030, đạt mức 8,6 nghìn tỷ USD ^[3]. 

Bên cạnh đó, theo dữ liệu từ Euromonitor về Kinh tế và Người tiêu dùng, thu nhập gộp bình quân của người tiêu dùng trên 65 tuổi dự báo sẽ tăng nhanh hơn so với thu nhập của toàn bộ dân số ở các thị trường lớn khu vực Châu Á - Thái Bình Dương trong giai đoạn 2024-2040 ^[16].

Sức mua của nhóm người cao tuổi đang tăng nhanh ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương (Nguồn: Euromonitor) 

Điều này đánh dấu sự hình thành của một thế hệ người cao tuổi có năng lực tài chính độc lập, không còn phụ thuộc chủ yếu vào trợ cấp hay hỗ trợ gia đình.

Trong bức tranh này, Trung Quốc giữ vai trò trung tâm, chiếm gần 31% tổng chi tiêu của người cao tuổi toàn khu vực, với quy mô thị trường Kinh tế Bạc dự kiến tăng từ 1,3 nghìn tỷ USD hiện nay lên 3,2 nghìn tỷ USD vào năm 2030.  

Song song, Ấn Độ nổi lên như thị trường tăng trưởng nhanh nhất, với quy mô thị trường ước đạt gần 1,4 nghìn tỷ USD vào năm 2030, tương đương mức tăng khoảng 142% ^[3]. 

Trong khi đó, Singapore cũng lọt vào bảng xếp hạng các quốc gia có tiềm năng lớn nhất để phát triển nền kinh tế bạc nhờ sức chi tiêu mạnh mẽ của nhóm dân số cao tuổi, đến từ cả nguồn tích lũy cá nhân lẫn sự hỗ trợ từ gia đình. Tại quốc gia này, kinh tế bạc được dự báo sẽ trở thành một thị trường trị giá 72,4 tỷ USD vào năm 2025 ^[4].

Ở Đông Nam Á, quá trình già hóa cũng đang tăng tốc: Indonesia dự kiến số người trên 60 tuổi tăng từ hơn 29 triệu hiện nay lên 74 triệu vào năm 2050, trong khi Thái Lan đã chính thức trở thành xã hội già và đang định vị y tế - du lịch cho người cao tuổi như một ngành kinh tế ưu tiên. 

>>> Xem thêm: Tại sao nói “đổi mới sáng tạo mở” là chìa khóa thực thi Nghị quyết 68-NQ/TW trong thời đại số?

Quá trình già hóa đang đồng loạt tăng tốc ở các nước ĐNA như Thái Lan, Việt Nam, Singapore, Phillipines (Nguồn: BambuUP)

Trong bối cảnh đó, Việt Nam nổi lên như một thị trường đang hình thành nhưng giàu tiềm năng. Từ năm 2011, Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa và hiện nằm trong nhóm quốc gia có tốc độ già hóa nhanh nhất thế giới. Năm 2024, số người từ 60 tuổi trở lên đạt 14,2 triệu, tăng mạnh so với một thập kỷ trước, và dự báo sẽ xấp xỉ 18 triệu người vào năm 2030 ^[5]. 

Những con số này cho thấy già hóa không còn là hiện tượng cục bộ, mà đã trở thành một xu thế cấu trúc của toàn khu vực, đặt nền tảng cho sự hình thành một thị trường Kinh tế Bạc ngày càng rõ nét.

3. Bức tranh nhu cầu mới của người cao tuổi: Cơ hội đột phá cho doanh nghiệp và startups toàn cầu

Chính trên nền tảng nhân khẩu học và sức mua đang mở rộng đó, nền Kinh tế Bạc bắt đầu chuyển hóa thành một thị trường cụ thể với cấu trúc nhu cầu ngày càng rõ ràng.

Theo Euromonitor, nhóm người tiêu dùng cao tuổi - với tổng chi tiêu toàn cầu ước đạt 107 nghìn tỷ USD năm 2020 ^[15] - đang dịch chuyển mạnh mẽ sang các sản phẩm và dịch vụ hỗ trợ duy trì sức khỏe, đơn giản hóa sinh hoạt hàng ngày và kéo dài khả năng tự chăm sóc. 

Sự dịch chuyển này phản ánh một thay đổi căn bản trong kỳ vọng của người cao tuổi: không chỉ sống lâu hơn, mà còn duy trì chất lượng sống và mức độ tự chủ cao hơn trong suốt vòng đời.

Từ góc độ thị trường, các nhu cầu cốt lõi của nền Kinh tế Bạc có thể quy tụ quanh sáu nhóm chính: thực phẩm, sức khỏe, giám sát an toàn, giao diện thân thiện, tính tiện dụng và vệ sinh.

Trên nền tảng đó, hàng loạt phân khúc tăng trưởng mới đang hình thành nhanh chóng, bao gồm chăm sóc sức khỏe từ xa, thiết bị y tế di động, nhà thông minh, phục hồi chức năng, robot hỗ trợ và các loại hình du lịch chuyên biệt…

Khi nhu cầu thị trường trở nên rõ nét và đủ lớn, cơ hội cho các doanh nghiệp và startup công nghệ chuyên sâu bắt đầu mở ra. Nhật Bản - quốc gia đi đầu trong ứng dụng công nghệ cho dân số già - minh họa rõ cách các nhu cầu của nền Kinh tế Bạc được chuyển hóa thành sản phẩm tiêu dùng công nghệ cao. 

Từ thiết bị chế biến thực phẩm mềm nhưng vẫn giữ hình dạng và hương vị cho người gặp khó khăn về răng và tiêu hóa, đến điều hòa AI tự điều chỉnh nhiệt độ nhằm giảm nguy cơ sốc nhiệt, hay các thiết bị gia dụng thông minh cho phép người thân theo dõi thói quen sinh hoạt từ xa ^[15], thị trường Kinh tế Bạc tại Nhật được phát triển như một thị trường tiêu dùng hoàn chỉnh, vượt ra ngoài khuôn khổ chăm sóc mang tính phúc lợi.

Trong làn sóng đổi mới đó, Austra Vita, một startup công nghệ sức khỏe đến từ Úc, là ví dụ tiêu biểu cho tiềm năng của công nghệ đang định hình nền Kinh tế Bạc toàn cầu. Được BambuUP trực tiếp kiến tạo và đồng hành với vai trò ‘nôi khởi nghiệp’ (venture builder), Austra Vita phát triển công nghệ phát hiện và cảnh báo té ngã ứng dụng AI, không camera, không thiết bị đeo, bảo đảm quyền riêng tư cho người cao tuổi sống độc lập tại nhà. 

>>> Xem thêm: Top 10 Xu hướng Trí tuệ nhân tạo bùng nổ trong năm 2026

Austra Vita phát triển công nghệ phát hiện và cảnh báo té ngã ứng dụng AI (Nguồn: BambuUP)

Giải pháp này cho thấy cách các công nghệ “vô hình nhưng thiết yếu”: vừa giải quyết bài toán chăm sóc mang tính nhân văn, vừa mở ra mô hình kinh doanh có khả năng mở rộng trong hệ sinh thái chăm sóc người cao tuổi trên phạm vi toàn cầu.

Về hành vi tiêu dùng, người cao tuổi được xem là nhóm khách hàng có giá trị dài hạn. Họ có xu hướng trung thành với thương hiệu ^[5], duy trì thói quen tiêu dùng ổn định và ít chấp nhận rủi ro trong lựa chọn sản phẩm. Khi tiếp cận đúng cách, doanh nghiệp không chỉ mở rộng tệp khách hàng mà còn xây dựng mối quan hệ bền vững với vòng đời giá trị dài. 

Đồng thời, hình ảnh người cao tuổi thụ động đang dần thay đổi. Tại Hàn Quốc, nhóm 55-69 tuổi ngày càng sử dụng thành thạo smartphone và tham gia các hoạt động thể chất ^[6]; tại Singapore, tỷ lệ thanh toán điện tử của người cao tuổi đã tăng mạnh từ 38% lên 78% trong vòng bốn năm (2018-2022) ^[5], mở ra cơ hội lớn cho các giải pháp số và công nghệ tài chính hướng tới nhóm khách hàng này.

Tỷ lệ người cao tuổi sử dụng thành thạo smartphone ngày càng tăng (Nguồn: Internet)

Đối với doanh nghiệp và startup, nền Kinh tế Bạc vì vậy không chỉ mang lại nguồn doanh thu mới, mà còn tạo ra giá trị xã hội tích cực, khi người cao tuổi được hỗ trợ sống khỏe, sống độc lập và tiếp tục tham gia đời sống kinh tế.

4. Khi nhà nước làm ‘kiến trúc sư’ thị trường: Những mô hình Kinh tế Bạc nổi bật toàn cầu

Nhiều chính phủ trên thế giới đã nhận thức được giá trị kinh tế của dân số già và tiên phong xây dựng các chiến lược dài hạn. 

4.1. Nhật Bản

Với khoảng 30% dân số từ 65 tuổi trở lên ^[6], Nhật Bản là quốc gia già hóa sâu nhất thế giới và cũng là một trong những nước sớm nhất tích hợp già hóa dân số vào chiến lược phát triển quốc gia. Thay vì xem già hóa là gánh nặng an sinh, Nhật Bản xác định đây là một trụ cột chiến lược cho đổi mới sáng tạo và năng suất dài hạn. 

Bước ngoặt chính sách quan trọng nằm ở Kế hoạch Cơ bản lần thứ 5 về Khoa học và Công nghệ (2016-2020), nơi Chính phủ Nhật Bản giới thiệu tầm nhìn ‘Society 5.0 - xã hội siêu thông minh’ được dẫn dắt bởi khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ^[7]. 

Khác với các chiến lược công nghiệp trước đây, Society 5.0 không nhằm tối đa hóa sản lượng hay hiệu quả sản xuất, mà hướng tới tối ưu hóa chất lượng sống trong một xã hội già hóa sâu.

Công nghệ số - từ AI, IoT, robot đến dữ liệu lớn - được sử dụng để kết nối không gian vật lý và không gian số, qua đó thiết kế lại các hệ thống dịch vụ cho người cao tuổi: từ chăm sóc sức khỏe liên tục, hỗ trợ sinh hoạt hàng ngày, đến các dịch vụ công cộng và tiêu dùng được cá nhân hóa theo vòng đời ^[8].

>>> Xem thêm: Bức tranh toàn cảnh về Hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo (AI) Nhật Bản

Chính phủ Nhật Bản hướng tới tầm nhìn ‘Society 5.0 - xã hội siêu thông minh’ nhằm thích ứng với xã hội già hóa sâu (Nguồn: Internet)

Một trọng tâm chính sách nổi bật là hỗ trợ người cao tuổi tiếp tục sống tại nhà và trong cộng đồng quen thuộc, thay vì phụ thuộc vào các cơ sở chăm sóc tập trung. 

Nhật Bản đầu tư mạnh vào các giải pháp nhà ở thân thiện tuổi già, công nghệ hỗ trợ sinh hoạt độc lập, giám sát sức khỏe từ xa, cũng như tái thiết các khu dân cư già hóa, đặc biệt tại vùng ngoại ô, nơi dịch vụ thương mại và y tế truyền thống đang suy giảm. Đây là cách vừa giảm áp lực lên hệ thống chăm sóc dài hạn, vừa mở ra thị trường lớn cho doanh nghiệp đa ngành.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Nhật Bản đặc biệt nhấn mạnh hợp tác ba bên giữa chính phủ, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, cùng với cải cách thể chế để thúc đẩy đổi mới mở. Nhà nước đóng vai trò “kiến trúc sư hệ sinh thái”: định hướng ưu tiên, đầu tư R&D, chuẩn hóa nền tảng và tạo điều kiện cho thử nghiệm xã hội, trong khi khu vực tư nhân chịu trách nhiệm thương mại hóa và mở rộng quy mô ^[7]. 

Nhờ đó, nền Kinh tế Bạc tại Nhật không chỉ là phản ứng trước già hóa, mà trở thành một chiến lược phát triển kinh tế - xã hội dài hạn trong kỷ nguyên tuổi thọ 100 năm, với giá trị tham khảo lớn cho các quốc gia đang bước vào giai đoạn già hóa nhanh như Việt Nam.

4.2. Hàn Quốc

Tương tự Nhật, Hàn Quốc đang bước vào giai đoạn siêu già hóa, với hơn 20% dân số từ 65 tuổi trở lên tính đến năm 2024, tạo ra áp lực lớn lên thị trường lao động, hệ thống hưu trí và chi tiêu công.

Trước bối cảnh đó, chính phủ Hàn Quốc tiếp cận Silver Economy không như một lĩnh vực đơn lẻ, mà như một cấu phần trong chiến lược ổn định kinh tế - xã hội dài hạn. Trọng tâm là mở rộng an sinh, cải cách hưu trí, nâng tỷ lệ tham gia lao động của người cao tuổi và phụ nữ, đồng thời thử nghiệm các giải pháp nhập cư nhằm bù đắp thiếu hụt lao động.

Về lao động, Hàn Quốc đã nâng tuổi nghỉ hưu tối thiểu lên 60, áp dụng cơ chế tiền lương theo vị trí và hiệu suất thay vì thâm niên, đồng thời triển khai các chương trình trợ cấp cho doanh nghiệp tái tuyển dụng lao động trên 60 tuổi. 

Chính phủ cũng thúc đẩy đối thoại ba bên giữa nhà nước, giới chủ và công đoàn để từng bước xem xét nâng tuổi nghỉ hưu lên 65. Mục tiêu là giữ người cao tuổi ở lại nền kinh tế với vai trò linh hoạt hơn, như làm bán thời gian, tư vấn, đào tạo hoặc chuyển sang các công việc ít đòi hỏi thể lực nhưng giàu kinh nghiệm ^[9].

Song song với lao động, Hàn Quốc xây dựng hệ thống an sinh và tài chính tuổi già đa tầng - kết hợp hưu trí quốc gia, hưu trí doanh nghiệp, các sản phẩm hưu trí cá nhân, cùng với các mô hình đổi mới như hưu trí nhà ở - nhằm đảm bảo thu nhập ổn định và duy trì sức mua của người cao tuổi.

>>> Xem thêm: Bức tranh toàn cảnh về đổi mới sáng tạo tại Hàn Quốc

Hàn Quốc xây dựng hệ thống an sinh và tài chính tuổi già đa tầng trong bối cảnh quốc gia này bước vào giai đoạn siêu già hóa (Nguồn: Internet)

Đặc biệt, bảo hiểm chăm sóc dài hạn (LTCI), triển khai từ năm 2008, trở thành nền tảng cho thị trường dịch vụ chăm sóc người cao tuổi, với việc phân bổ dịch vụ dựa trên hệ thống đánh giá tiêu chuẩn hóa gồm 52 tiêu chí, giúp kiểm soát chi phí và tạo môi trường minh bạch cho khu vực tư nhân và tổ chức xã hội tham gia.

Từ năm 2018, Hàn Quốc tiếp tục đẩy mạnh mô hình “chăm sóc cộng đồng toàn diện” (Comprehensive Community Care), tích hợp y tế, phúc lợi và chăm sóc dài hạn ngay tại nơi sinh sống của người cao tuổi, với sự tham gia của chính quyền địa phương, tổ chức xã hội và doanh nghiệp ^[10]. Cách tiếp cận này vừa giảm phụ thuộc vào các cơ sở chăm sóc tập trung, vừa kích hoạt hệ sinh thái dịch vụ tại cộng đồng. 

Dù vẫn tồn tại các rào cản xoay quanh văn hóa doanh nghiệp khắt khe, vai trò giới truyền thống và hệ thống phân phối phúc lợi chưa đồng đều, những cải cách hiện tại được kỳ vọng tạo nền tảng cho một hệ sinh thái kinh tế bạc bền vững, vừa giảm gánh nặng xã hội, vừa mở rộng thị trường mới trong dài hạn ^[11].

4.3. Trung Quốc

Năm 2024, Trung Quốc có khoảng 220 triệu người từ 65 tuổi trở lên, chiếm 15,6% dân số, và dự kiến tiến vào xã hội “siêu già” từ khoảng năm 2034. Trong bối cảnh đó, Chính phủ Trung Quốc chủ trương chuyển đổi tư duy chính sách: từ “bù đắp chi phí già hóa” sang khai thác sức mua, nhu cầu dịch vụ và vai trò kinh tế của người cao tuổi. 

Một bước ngoặt quan trọng là việc ban hành “Opinions on Developing the Silver Economy and Improving the Well-being of the Elderly” vào tháng 1/2024 - văn bản cấp quốc gia đầu tiên dành riêng cho nền Kinh tế Bạc, hướng tới nâng cấp toàn bộ chuỗi giá trị, từ sản phẩm, dịch vụ, hạ tầng đến mô hình tài chính, nhằm hình thành một thị trường Kinh tế Bạc “đa tầng, đa dạng và chất lượng cao” ^[12].

Song song với chính sách ngành, Trung Quốc coi tài chính hưu trí là đòn bẩy then chốt để kích hoạt thị trường. Tại Hội nghị Công tác Tài chính Trung ương năm 2023, tài chính hưu trí được xếp vào 5 ưu tiên lớn của hệ thống tài chính, cùng với công nghệ, xanh và tài chính bao trùm. 

>>> Xem thêm: Bức tranh toàn cảnh về đổi mới sáng tạo tại Trung Quốc - Phần 1: Chính trị - Kinh tế

Trung Quốc xemm tài chính hưu trí là đòn bẩy then chốt để kích hoạt thị trường Kinh tế Bạc (Nguồn: Internet)

Nhà nước đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống hưu trí ba trụ cột, trong đó trụ cột thứ ba, hưu trí cá nhân, được mở rộng toàn quốc từ cuối năm 2024, cho phép người dân đầu tư quỹ hưu trí vào ngân hàng, bảo hiểm và quỹ đầu tư. 

Đồng thời, các công cụ như tín dụng ưu đãi, quỹ dẫn dắt của chính phủ, bảo hiểm chăm sóc dài hạn (LTCI) và REITs hạ tầng dưỡng lão được sử dụng để huy động vốn tư nhân vào các lĩnh vực kinh tế bạc còn thiếu nguồn lực ^[12].

Ở cấp địa phương, Trung Quốc khuyến khích thử nghiệm chính sách linh hoạt: ưu đãi thuế cho doanh nghiệp Kinh tế Bạc, trợ cấp cải tạo nhà ở cho người cao tuổi, mô hình PPP trong xây dựng cơ sở dưỡng lão, và tích hợp dịch vụ y tế, chăm sóc, phúc lợi tại cộng đồng. 

4.4. Ý

Không chỉ châu Á, các quốc gia ở châu Âu cũng đang đối mặt với quá trình già hóa dân số nhanh và sâu, điển hình như nước Ý - nơi có tỷ lệ người trên 65 tuổi dự kiến tăng từ 25,1% năm 2025 lên 36,7% vào năm 2075 ^[6].

Trước áp lực này, chính phủ Ý triển khai một cách tiếp cận mang tính cân bằng giữa an sinh xã hội và phát triển thị trường, với 3 trọng tâm: cải cách hệ thống an sinh xã hội, thúc đẩy già hóa tích cực (active ageing) và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển các sản phẩm phù hợp với người cao tuổi ^[13].

Về an sinh, Ý xây dựng ba lớp bảo vệ song song, bao gồm lương hưu quốc gia, chương trình hưu trí tối thiểu được bảo đảm (Guaranteed Minimum Pension), cùng các trợ cấp xã hội như thẻ mua sắm dành cho người từ 65 tuổi có thu nhập thấp. 

Cách tiếp cận này nhằm duy trì mức sống tối thiểu, đồng thời tạo nền tảng tài chính để người cao tuổi tiếp tục tham gia đời sống kinh tế - xã hội.

>>> Xem thêm: Bức tranh toàn cảnh về Đổi mới sáng tạo tại Thụy Điển

Nước Ý xây dựng 3 lớp an sinh song song để duy trì mức sống tối thiểu và tạo nền tảng tài chính cho người cao tuổi (Nguồn: Internet)

Song song với an sinh, Chính phủ Ý đầu tư đáng kể vào các giải pháp hỗ trợ sống độc lập tại nhà (home-based care) thông qua các chương trình như Active and Assisted Living (AAL) và chiến lược chuyên môn hóa thông minh (SNSI). 

Các chương trình này tạo điều kiện cho doanh nghiệp và viện nghiên cứu phát triển các giải pháp ICT phục vụ chăm sóc, giám sát sức khỏe và hỗ trợ sinh hoạt cho người cao tuổi, qua đó mở rộng thị trường cho công nghệ chăm sóc tại nhà và các dịch vụ liên quan đến ^[13].

Ở cấp vùng, ít nhất 10 khu vực tại Ý đã ban hành luật riêng về già hóa tích cực, đi kèm các sáng kiến như đào tạo nghề, thúc đẩy thể thao và du lịch, hỗ trợ người cao tuổi tham gia hoạt động xã hội, tình nguyện. Ở cấp quốc gia, nhà nước tài trợ nghiên cứu mô hình hóa hệ thống bảo vệ xã hội dài hạn, để đảm bảo khả năng tài khóa bền vững khi cấu trúc dân số và nghề nghiệp thay đổi ^[13].

Trong giai đoạn 2021-2027, một phần lớn ngân sách từ Quỹ Phục hồi và Tái thiết của EU (Recovery and Resilience Facility) được phân bổ cho các chương trình này. Đồng thời, các cải cách hưu trí giúp tăng tuổi nghỉ hưu thực tế và giảm áp lực tài khóa, trong bối cảnh chi tiêu cho hưu trí dự kiến duy trì trên 13% GDP và chi cho chăm sóc dài hạn tăng từ 1.9% lên 2.7% GDP đến năm 2070 ^[14]. 

Tổng thể, các kinh nghiệm này cho thấy không tồn tại một mô hình Kinh tế Bạc “chuẩn” cho mọi quốc gia. Điều quan trọng không nằm ở việc sao chép chính sách, mà ở cách mỗi chính phủ xác lập vai trò của mình: từ tầm nhìn chiến lược, khung thể chế đến công cụ tài chính và không gian thử nghiệm cho doanh nghiệp. 

Đây chính là cơ sở quan trọng để Việt Nam, trong bối cảnh già hóa nhanh và có nhiều tiềm năng, có thể lựa chọn con đường phát triển nền Kinh tế Bạc phù hợp với điều kiện trong nước, đồng thời tận dụng những bài học cốt lõi từ các quốc gia đi trước.

5. Việt Nam trước ngưỡng cửa bạc: Đi theo quán tính an sinh hay mở khóa Kinh tế Bạc?

Sự phát triển của nền Kinh tế Bạc tại Việt Nam đòi hỏi một cách tiếp cận đồng bộ giữa nhà nước, doanh nghiệp và xã hội, thay vì các chính sách rời rạc thiên về an sinh ngắn hạn. 

Trong thời gian gần đây, Chính phủ đã bước đầu nhận diện yêu cầu này khi nhấn mạnh sự cần thiết phải hoàn thiện khung thể chế để mở đường cho nền Kinh tế Bạc, bao gồm tháo gỡ các nút thắt về đất đai, thuế và đầu tư nhằm khuyến khích doanh nghiệp tham gia vào các lĩnh vực phục vụ người cao tuổi ^[8]. 

Ở cấp chính sách, các thảo luận học thuật và thực tiễn gần đây đã tạo nền tảng quan trọng cho bước chuyển tiếp, với sự kiện khoa học cấp quốc gia đầu tiên về Kinh tế Bạc - Hội thảo khoa học “Kinh tế bạc ở Việt Nam trong kỷ nguyên mới” - đã diễn ra vào tháng 11 năm 2025 vừa qua.

Hội thảo kêu gọi xây dựng Chiến lược quốc gia về nền Kinh tế Bạc, với các mục tiêu cụ thể về đóng góp vào GDP, phát triển hạ tầng đô thị và y tế thân thiện với người cao tuổi. Quốc hội cũng nhấn mạnh vai trò của các chính sách linh hoạt về lao động, đào tạo lại kỹ năng cho người lớn tuổi, cùng các ưu đãi thuế và tín dụng cho doanh nghiệp phát triển sản phẩm, dịch vụ phục vụ nhóm dân số này. 

Tuy nhiên, để tạo chuyển biến thực chất, Việt Nam cần tiến thêm một bước từ các định hướng riêng lẻ sang một chính sách tổng thể về người cao tuổi gắn với mục tiêu phát triển kinh tế. Chính sách này cần ưu tiên các lĩnh vực then chốt như y tế lão khoa, chăm sóc sức khỏe dài hạn, du lịch trị liệu và các dịch vụ hỗ trợ sống độc lập, đồng thời bổ sung các công cụ tài chính phù hợp để kích hoạt đầu tư của khu vực tư nhân và đổi mới sáng tạo.

Về dài hạn, thách thức lớn nhất không chỉ nằm ở nguồn lực, mà ở sự thay đổi trong tư duy phát triển. Việt Nam cần chuyển từ cách nhìn người cao tuổi như “đối tượng cần chăm sóc” sang nguồn lực xã hội giàu kinh nghiệm, tri thức và sức mua. 

Điều này đòi hỏi sự dịch chuyển trong cách thiết kế chính sách: từ chăm sóc thụ động sang phục vụ, trao quyền và khai thác tiềm năng của người cao tuổi trong tiêu dùng, việc làm linh hoạt, học tập suốt đời và tham gia cộng đồng. Chỉ khi người cao tuổi được coi là chủ thể kinh tế, nền Kinh tế Bạc mới có thể phát triển dựa trên động lực thị trường, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào ngân sách công.

Ở cấp doanh nghiệp, những tín hiệu ban đầu cho thấy hệ sinh thái nền Kinh tế Bạc đang dần hình thành. Ngân hàng, bảo hiểm, y tế, bất động sản và công nghệ bắt đầu nhìn thấy cơ hội tăng trưởng dài hạn từ nhóm khách hàng cao tuổi và chủ động tìm kiếm các giải pháp đổi mới từ startup và tổ chức xã hội. 

Dù vậy, thị trường này vẫn còn ở giai đoạn sớm, đòi hỏi các cơ chế khuyến khích rõ ràng hơn về thuế, tín dụng, thử nghiệm chính sách và hợp tác công - tư để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, phát triển sản phẩm và mô hình kinh doanh phù hợp với nhu cầu đa dạng của người cao tuổi Việt Nam.

>>> Xem thêm: Trí tuệ nhân tạo (AI) Việt Nam: Định hình bản sắc trong kỷ nguyên số

—----------

Phượng Lê.