Ba siêu xu hướng tương lai - Đổi mới sáng tạo Việt Nam nên đặt cược vào đâu trong 5 năm tới?

Kinh tế bạc sắp chạm mốc nghìn tỷ đô, AI được "bản địa hóa" theo từng ngành, và các liên minh chuỗi giá trị đang giúp doanh nghiệp vừa và nhỏ cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường quốc tế. Ba làn sóng này không còn là tương lai xa, chúng đang định hình lại cuộc chơi ngay lúc này.

Những hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh nhất thế giới không theo đuổi mọi xu hướng, mà biết chọn đúng nơi để đặt cược. Với Việt Nam, đây chính là ba xu hướng đó.

Tập 4 - series Startup tăng trưởng nhờ giải bài toán doanh nghiệp, thuộc khuôn khổ nội dung podcast Business Insights #72 - Vietsuccess x BambuUP, được chia sẻ bởi bà Nguyễn Hương Quỳnh, CEO BambuUP.

Đổi mới sáng tạo không phải là cuộc đua theo số lượng

Host: Trong bối cảnh có nhiều chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo đang được triển khai, đâu là những xu hướng lớn mà startup và doanh nghiệp Việt nên ưu tiên theo đuổi trong 5 năm tới?

Bà Nguyễn Hương Quỳnh: Trước khi nói đến xu hướng, tôi muốn nhấn mạnh một điều: Chính phủ đã xác định nhiều lĩnh vực công nghệ cốt lõi cần tập trung, và điều đó là cần thiết. Nhưng bên cạnh việc "cần có", chúng ta còn phải xác định rõ lĩnh vực nào giúp Việt Nam nổi bật và có thể đi nhanh hơn thế giới.

Bởi vì sẽ luôn có những lĩnh vực mà dù chúng ta đầu tư bao nhiêu, chúng ta vẫn đang trong trạng thái đuổi theo mãi. Nhưng cũng có những lĩnh vực mà lợi thế đặc thù của Việt Nam có thể giúp chúng ta đi từ người theo sau thành người dẫn dắt, nếu biết đặt cược đúng chỗ.

Tôi muốn chia sẻ ba xu hướng lớn, không chỉ dành cho startup, mà cả các doanh nghiệp, tập đoàn lớn cũng nên cùng cân nhắc. Vì khi hai bên nhìn về cùng một hướng, tốc độ triển khai sẽ nhanh hơn rất nhiều.

>>> Xem thêm: Đổi mới sáng tạo là gì? Cẩm nang toàn diện về ĐMST cho doanh nghiệp

Xu hướng 1: Phát triển theo chiều rộng - Ngành mới, cơ hội mới

Bà Nguyễn Hương Quỳnh: Khi nói đến "chiều rộng", tôi muốn nói đến một loạt ngành mới đang được mở ra từ các siêu xu hướng (megatrend) toàn cầu, những thay đổi mang tính cấu trúc, diễn ra chậm nhưng không thể đảo ngược.

Một trong những megatrend rõ nét nhất đang tác động trực tiếp đến Việt Nam là sự thay đổi nhân khẩu học. Việt Nam đang nằm trong nhóm các quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. 

Chúng ta sẽ sớm chuyển từ cơ cấu dân số trẻ sang dân số già, và làn sóng đó sẽ mở ra hàng loạt cơ hội về sản phẩm, dịch vụ, công nghệ phục vụ cho thế hệ bạc (Silver Generation).

>>> Xem thêm: Kinh tế Bạc (Silver Economy): Động lực tăng trưởng mới trong kỷ nguyên già hóa

Việt Nam là một trong các các quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất toàn cầu (Nguồn: Sưu tầm)

Để có một con số tham chiếu: Nhật Bản có khoảng 122 triệu dân, chỉ hơn Việt Nam một chút, vậy mà riêng thị trường chăm sóc người cao tuổi (nursing) của họ đã đạt doanh thu khoảng 80 tỷ đô la Mỹ mỗi năm. Còn nếu tính toàn bộ thị trường Silver Generation, gồm sản phẩm lẫn dịch vụ, con số đó chạm gần 1.000 tỷ đô la Mỹ.

Còn Việt Nam? Chúng ta hầu như chưa có gì cho phân khúc này. Đó là cơ hội khổng lồ đang bị bỏ ngỏ.

Ngoài nhân khẩu học, các megatrend khác cũng đang tạo ra "vùng trắng" mà doanh nghiệp và startup có thể khai phá: đô thị hóa, sự thay đổi hành vi tiêu dùng hướng đến sức khỏe và bền vững, và đặc biệt là biến đổi khí hậu cùng an ninh lương thực. 

Những yếu tố này đang mở ra cơ hội lớn cho agritech, foodtech và climatech, đúng những lĩnh vực mà Việt Nam có lợi thế địa lý và sinh thái đặc thù.

Đồng bằng sông Cửu Long là ví dụ điển hình. Đây là khu vực vừa sở hữu hệ sinh thái nông nghiệp vô cùng phong phú, vừa đang chịu tác động mạnh từ biến đổi khí hậu. Không cần phải đi đâu xa để tìm "phòng thí nghiệm sống" cho climate-tech và foodtech, Việt Nam đang có sẵn điều đó ngay trong lãnh thổ của mình.

Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển ngành công nghệ thực phẩm và công nghệ khí hậu (Nguồn: Sưu tầm)

Tại sao không biến đồng bằng sông Cửu Long trở thành innovation hub của khu vực và thế giới cho đúng các mảng này?

Xu hướng 2: Phát triển theo chiều sâu - AI và công nghệ chuyên môn hóa theo ngành

Host: Còn xu hướng thứ hai, thưa bà?

Bà Nguyễn Hương Quỳnh: Xu hướng thứ hai tôi gọi là phát triển theo chiều sâu, và đây là mảng tôi thấy hứng thú nhất, vì nó chính là giao điểm lý tưởng để doanh nghiệp và startup hợp tác với nhau.

Chiều sâu ở đây có nghĩa là: thay vì tạo ra những giải pháp công nghệ áp dụng chung cho mọi ngành, chúng ta đi sâu vào từng lĩnh vực cụ thể để tạo ra những giải pháp thực sự phù hợp với bài toán vận hành của ngành đó.

Hãy lấy ví dụ về trí tuệ nhân tạo (AI). Hiện nay chúng ta nói rất nhiều về AI, nhưng AI ứng dụng chung chung thì không đủ. AI được chuyên môn hóa theo ngành thì mới tạo ra giá trị thực. Một giải pháp AI cho ngành dệt may sẽ rất khác với AI cho xuất nhập khẩu, hay AI cho chế biến gỗ.

>>> Xem thêm: 

• Bức tranh toàn cảnh về Hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo (AI) Nhật Bản
• Trí tuệ nhân tạo (AI) Việt Nam: Định hình bản sắc trong kỷ nguyên số

Trí tuệ nhân tạo chuyên môn hóa theo ngành có thể tạo ra nhiều giá trị vượt trội (Nguồn: BambuUP)

Và đây chính là nơi sự hợp tác giữa doanh nghiệp và startup trở nên cực kỳ có giá trị. Doanh nghiệp có know-how ngành hàng - hiểu sâu về quy trình, bài toán, dữ liệu đặc thù của lĩnh vực mình. Startup có công nghệ. 

Khi hai bên kết hợp lại, chúng ta có một "người hoàn chỉnh": bộ não là kiến thức ngành, cơ thể là công nghệ. Và giải pháp sinh ra từ sự kết hợp đó mới thực sự giải quyết được vấn đề thực tế của thị trường.

Còn quá nhiều ngành tại Việt Nam đang ở giai đoạn sơ khai về chuyển đổi số, từ dệt may, chế biến gỗ, xuất nhập khẩu, đến chuỗi bán lẻ, logistics nội địa. Tất cả đều là những "vùng đất màu mỡ" đang chờ được khai phá theo chiều sâu.

Tuy nhiên, tôi muốn đẩy thêm một bước nữa, vì đây là góc nhìn còn khá mới với nhiều doanh nghiệp Việt.

Trước đây, khi nói đến đổi mới sáng tạo mở (open innovation), chúng ta thường nghĩ theo hướng outside in: tôi tiếp nhận công nghệ từ bên ngoài và đưa vào dùng cho chính mình. Đó là mô hình tốt, nhưng chưa phải toàn bộ câu chuyện.

Hãy thử nghĩ theo hướng inside out: tập đoàn, doanh nghiệp hợp tác cùng startup để phát triển một giải pháp phục vụ cho chính mình, và sau đó, trở thành người làm chủ giải pháp đó, rồi cung cấp ngược lại ra thị trường.

Điều này không chỉ tạo ra nguồn doanh thu mới, mà còn biến doanh nghiệp thực sự trở thành một thực thể công nghệ, không chỉ dùng công nghệ mà còn tạo ra công nghệ từ chính lợi thế ngành của mình.

Đây là hướng phát triển mà tôi tin sẽ định hình lại nhiều mô hình kinh doanh trong 5 năm tới.

Hai hình thức của đổi mới sáng tạo mở (Nguồn: BambuUP)

Xu hướng 3: Phát triển theo hệ sinh thái - Liên minh chuỗi giá trị thay vì cạnh tranh đơn lẻ

Host: Và xu hướng thứ ba, thưa bà?

Bà Nguyễn Hương Quỳnh: Xu hướng thứ ba cũng là xu hướng đòi hỏi một sự thay đổi tư duy lớn nhất: phát triển theo hệ sinh thái và liên minh chuỗi giá trị.

Thay vì mỗi doanh nghiệp và startup tự vận hành đơn lẻ, chúng ta cần bắt đầu nghĩ đến việc: toàn bộ những doanh nghiệp trong cùng một chuỗi giá trị, hoặc phục vụ cùng một tệp khách hàng, có thể hợp lực với nhau để cùng sáng tạo ra những giải pháp lớn hơn, đi xa hơn như thế nào?

Một ví dụ rất thú vị đến từ Hàn Quốc. Trong ngành xây dựng, các công ty, bao gồm nhà thầu lẫn nhà cung cấp vật liệu, nhận ra rằng họ đang gặp những nỗi đau rất giống nhau. 

Thay vì mỗi bên tự đi tìm giải pháp riêng, họ ngồi lại với nhau, cùng đồng sáng tạo với một startup để tạo ra giải pháp hoàn chỉnh nhất cho cả ngành. Và bây giờ, họ đang chuẩn bị cùng nhau mang cả "cụm" đó đi đánh thị trường nước ngoài, như một lực lượng thống nhất thay vì những cá nhân rời rạc.

Đó là sức mạnh của liên minh chuỗi giá trị.

Tất nhiên, để làm được điều này, doanh nghiệp cần vượt qua một rào cản tư duy lớn: ngừng coi người trong cùng ngành là đối thủ, và bắt đầu nhìn họ như đối tác tiềm năng.

>>> Xem thêm: Xóa nhòa ranh giới cạnh tranh trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mở

Hệ sinh thái cùng phát triển nhờ liên minh chuỗi giá trị (Nguồn: BambuUP)

Không phải mọi thứ đều cần bảo mật. Rất nhiều doanh nghiệp đang giữ bài những thứ mà thực ra ai cũng biết, ai cũng đang làm theo cách tương tự. Sự khác biệt thực sự, lợi thế cạnh tranh thực sự, nằm ở những thứ khác, không phải ở việc mỗi người tự xây một vòng tường bảo vệ quanh mình.

Khi chúng ta chuyển từ tư duy cạnh tranh sang tư duy hợp tác, cùng nhau nới rộng miếng bánh thay vì giành giật một miếng bánh cố định, mỗi người sẽ có phần lớn hơn. Đó là logic của hệ sinh thái.

Hai lĩnh vực Việt Nam cần ưu tiên để tạo dấu ấn toàn cầu

Host: Trong bức tranh đó, đâu là những lĩnh vực mà theo bà, Việt Nam cần ưu tiên nhất để tạo sự khác biệt?

Bà Nguyễn Hương Quỳnh: Nhìn lại bức tranh tổng thể, tôi thấy có hai lĩnh vực đặc biệt quan trọng với Việt Nam, không chỉ vì tiềm năng của ngành, mà vì chúng ta có lợi thế thực sự để dẫn dắt.

Lĩnh vực thứ nhất là agritech, foodtech và climatech. Đây không chỉ là cơ hội kinh doanh, đây là những lĩnh vực mà Việt Nam có lợi thế địa lý, sinh thái và bối cảnh thực tế không nơi nào có được. 

Khi biến đổi khí hậu và an ninh lương thực trở thành mối lo toàn cầu, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành nơi những giải pháp đó được sinh ra, được kiểm chứng và sau đó xuất khẩu ra thế giới.

Lĩnh vực thứ hai là blockchain, gaming, Web3 và tokenization. Đây là lĩnh vực mà startup Việt Nam đã có "số má" trên bản đồ toàn cầu, không phải đang đuổi theo, mà đang được ghi nhận. 

Nhưng chúng ta chưa tận dụng được lợi thế đó một cách hệ thống, một phần vì những "vùng xám" về chính sách và nhận thức khiến lĩnh vực này chưa được nhìn nhận đúng tiềm năng của nó.

Đã đến lúc thay đổi điều đó. Nếu chúng ta muốn trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo thì không thể ôm đồm tất cả. Hãy chọn những lĩnh vực mà Việt Nam có thể dẫn đầu, và đi thật nhanh, thật sâu ở đó.

BambuUP trong hành trình 5 năm tới: Từ cầu nối nội địa đến nền tảng quốc tế

Host: Trong bức tranh đó, BambuUP sẽ đóng vai trò gì, và bà có những định hướng gì cho nền tảng trong thời gian tới?

Bà Nguyễn Hương Quỳnh: Chúng tôi đặt ra ba trọng tâm lớn.

Trọng tâm thứ nhất là tiếp tục là nguồn thông tin đáng tin cậy nhất cho doanh nghiệp và tập đoàn về các xu hướng đổi mới sáng tạo, không chỉ trong nước mà cả toàn cầu. 

Dù bạn có phải là khách hàng của BambuUP hay không, chúng tôi vẫn muốn đảm bảo rằng doanh nghiệp Việt luôn được cập nhật thông tin để không bị bỏ lại phía sau.

BambuUP - Nền tảng thông tin & kết nối đổi mới sáng tạo mở hàng đầu Việt Nam

Trọng tâm thứ hai là đồng hành cùng các tập đoàn, doanh nghiệp để nâng cao năng lực thực thi đổi mới sáng tạo, không chỉ ở tầng nhận thức, mà xuống đến tầng tổ chức, quy trình và con người. 

Vì như chúng ta đã thấy từ ba bài trước của series này, khoảng cách lớn nhất không nằm ở biết hay không biết, mà nằm ở chuẩn bị để thực thi như thế nào.

Trọng tâm thứ ba, và đây là điều chúng tôi rất hào hứng, là đồng hành cùng các nhà sáng lập và startup tiềm năng để chinh phục thị trường quốc tế. BambuUP đang trong hành trình trở thành một international platform, vươn ra khỏi biên giới Việt Nam để kết nối với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn cầu.

Chúng tôi muốn giúp startup Việt không chỉ tìm được đối tác trong nước, mà còn mang lá cờ Việt Nam đi chinh phục thế giới.

Năm 2026 - Thời điểm vàng của đổi mới sáng tạo Việt Nam

Host: Một thông điệp cuối bà muốn gửi đến doanh nghiệp và startup đang theo dõi series này?

Bà Nguyễn Hương Quỳnh: Tôi muốn nói thẳng: chúng ta đang ở thời điểm vàng, nhưng thời điểm vàng luôn đi kèm với áp lực.

Các chính sách mới đang mở ra những hướng đi mà trước đây bị ràng buộc. Các đối tác và quỹ đầu tư nước ngoài đang nhìn vào Việt Nam với kỳ vọng cao. Đây là cơ hội thực sự.

Nhưng cơ hội này có thời hạn. Nếu năm 2026 không có những hành động đủ quyết liệt, không có những câu chuyện thành công đủ thuyết phục để lan tỏa, chúng ta có thể lại tiếp tục ngủ đông, và lần này, thời gian để lấy lại niềm tin của thị trường quốc tế có thể là 5 đến 10 năm.

Đó không phải là lời cảnh báo tiêu cực. Đó là lời nhắc rằng cơ hội tốt nhất không bao giờ chờ đợi mãi.

Hành động ngay, đúng hướng, đủ sâu, và cùng nhau.

Theo dõi BambuUP để tiếp tục cập nhật chuỗi bài chia sẻ thực chiến về Đổi mới sáng tạo - dành cho doanh nghiệp, tập đoàn đang tìm hướng chuyển mình, và startup đang tìm đúng cửa để bước vào.

—-------

Phượng Lê.