📖 MỤC LỤC BÀI VIẾT 📖
Chuyển đổi xanh không chỉ là xe điện hay bao bì tái chế. Với công nghệ hiện đại, đó có thể là mã nguồn gọn hơn, chất thải được số hóa, hay khí CO₂ biến thành năng lượng. Công nghệ số hóa đang trở thành chất xúc tác thúc đẩy chuyển đổi xanh hiệu quả hơn.
Trong tuần này, Innovation of the week mang đến cho doanh nghiệp 4 giải pháp tích hợp công nghệ cho chuyển đổi xanh
>>> Xem thêm:
- Đổi mới sáng tạo là gì? Cẩm nang toàn diện về ĐMST cho doanh nghiệp
- [EBOOK] 50 Góc nhìn về Đổi mới sáng tạo & Chuyển đổi xanh cho Doanh nghiệp
1. Website thời đại mới: Tải trang nhanh hơn, ít khí thải hơn
Trong kỷ nguyên số, Internet đã trở thành nền tảng không thể thiếu trong đời sống hiện đại, từ giao tiếp đến thương mại toàn cầu. Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ này đã kéo theo hệ lụy môi trường nghiêm trọng.
Hiện nay, hoạt động internet hiện tiêu thụ hơn 400 TWh điện mỗi năm, vượt cả mức tiêu thụ của nước Anh và đóng góp khoảng 4% lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu. Đáng lo ngại hơn, các trung tâm dữ liệu và sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, đang tạo ra lượng khí thải thậm chí vượt qua cả ngành hàng không.
Trước thực trạng đó, EcoPing, một startup đến từ Anh, đã mang đến cách tiếp cận khác biệt khi tập trung vào khía cạnh bền vững của Website.
Khác với các công cụ phân tích thông thường, EcoPing đo lường lượng CO₂ phát thải từ trang web và xác định những yếu tố tiêu tốn nhiều năng lượng, như hình ảnh nặng hoặc mã nguồn chưa tối ưu. Từ đó, nền tảng đưa ra các đề xuất cụ thể để giảm thiểu tác động môi trường, đồng thời duy trì hiệu suất và trải nghiệm người dùng.
>>> Xem thêm: Đổi Mới Sáng Tạo Mở (Open Innovation): Mô Hình Đột Phá Giúp Tăng Tốc Đổi Mới Sáng Tạo
EcoPing sử dụng các phương pháp tính toán mới nhất từ mô hình Sustainable Web Design, kết hợp dữ liệu lưới điện theo thời gian thực từ nhiều khu vực trên thế giới, thay vì dùng một giá trị cố định. Nhờ đó, hệ thống có thể ước tính chính xác hơn lượng khí thải thực tế của website.
Bên cạnh đó, EcoPing cũng đánh giá mức độ “xanh” của dịch vụ lưu trữ không chỉ dựa trên chứng nhận, mà còn xét đến nguồn gốc tài nguyên và tình hình sản xuất năng lượng tại nơi đặt máy chủ.
Từ dữ liệu phân tích, EcoPing tạo ra các báo cáo chi tiết hàng ngày về lượng phát thải carbon, mức tiêu thụ tài nguyên, chi phí dữ liệu và đề xuất tối ưu hiệu suất. Nền tảng còn tích hợp các công cụ như Google Lighthouse và Core Web Vitals để cung cấp các chỉ số kỹ thuật quan trọng cho nhà phát triển.
Với giao diện thân thiện, khả năng gửi báo cáo tự động qua email và hỗ trợ làm việc nhóm, EcoPing không chỉ giúp doanh nghiệp giảm tác động môi trường mà còn cải thiện tốc độ tải trang, trải nghiệm người dùng và hiệu quả SEO.
Việt Nam đang trải qua quá trình chuyển đổi số mạnh mẽ, với nền kinh tế số tăng trưởng nhanh chóng, dự kiến đạt 50 tỷ USD vào năm 2025. Hạ tầng kỹ thuật số đang được đầu tư lớn, hướng tới mục tiêu 99% vùng phủ sóng internet tốc độ cao và triển khai 5G trên toàn quốc, cùng với sự phát triển của các trung tâm dữ liệu tiên tiến.
Mặc dù bền vững là nguyên tắc cốt lõi trong phát triển các trung tâm dữ liệu, tập trung vào công nghệ tiết kiệm năng lượng và thực hành thân thiện với môi trường , vẫn còn một khoảng cách đáng kể giữa cam kết và thực hiện ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị) trong các doanh nghiệp Việt Nam. Cụ thể, 34% công ty chưa có chương trình ESG và hơn 70% công bố rất ít hoặc không có dữ liệu ESG. Thêm vào đó, Việt Nam đang đối mặt với thách thức thiếu hụt nhân lực chuyên môn trong lĩnh vực ICT và ESG.
Trong bối cảnh đó, các nhà lãnh đạo và doanh nghiệp Việt Nam có thể học hỏi từ các giải pháp như EcoPing để thúc đẩy chuyển đổi số bền vững. Điều quan trọng là ưu tiên tối ưu hóa website không chỉ vì trách nhiệm môi trường mà còn vì lợi ích kinh doanh rõ ràng, như cải thiện tốc độ tải trang và thứ hạng tìm kiếm.
Việc đầu tư vào các công cụ phân tích chuyên sâu và minh bạch, có khả năng đánh giá mức độ "xanh" của dịch vụ lưu trữ dựa trên dữ liệu lưới điện động và nguồn năng lượng thực tế tại các trung tâm dữ liệu, sẽ giúp đưa ra các quyết định tối ưu hóa chính xác hơn. Đồng thời, cần thúc đẩy việc sử dụng hosting xanh, phát triển hạ tầng bền vững, và đặc biệt là nâng cao nhận thức, năng lực cho đội ngũ nhân sự về thiết kế web bền vững và các nguyên tắc ESG để lấp đầy khoảng trống kỹ năng hiện có.
Cuối cùng, lồng ghép ESG vào chiến lược chuyển đổi số cốt lõi sẽ giúp Việt Nam không chỉ theo kịp mà còn dẫn đầu trong xu hướng tăng trưởng bền vững toàn cầu.
2. Black Square dùng AI tối ưu quy trình tái chế, giảm lãng phí
Mô hình kinh tế tuyến tính “khai thác - sản xuất - vứt bỏ” đã chi phối các hoạt động công nghiệp trong nhiều thập kỷ. Tuy nhiên, mô hình này đang bộc lộ những giới hạn nghiêm trọng cả về môi trường lẫn kinh tế: tiêu thụ tài nguyên quá mức, xử lý chất thải kém hiệu quả dẫn đến ô nhiễm đất, nước, không khí, làm suy giảm đa dạng sinh học và gây hại lâu dài cho môi trường.
Theo dự báo, lượng chất thải toàn cầu sẽ tăng 70% vào năm 2050, một tín hiệu rõ ràng cho thấy sự cấp thiết phải chuyển đổi mô hình kinh tế cũ sang mô hình kinh tế tuần hoàn.
Tại London, startup Black Square đang tiên phong ứng dụng công nghệ để biến chất thải thành nguồn tài nguyên số hóa có giá trị. Thay vì xử lý vật lý, Black Square sử dụng nền tảng kỹ thuật số và trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích, định giá và tối ưu hóa quy trình thu hồi vật liệu và năng lượng. Cách tiếp cận này không chỉ giúp giảm chi phí vận hành, nâng cao hiệu quả tài nguyên mà còn mở rộng tác động mà không cần tăng nhân sự.
>>> Xem thêm: Logistics Xanh - Mảnh ghép chiến lược mở rộng thị trường
Nền tảng của Black Square hoạt động trên 4 trụ cột chính:
- Lập bản đồ dòng chất thải và phân tích chuỗi cung ứng ngược: Hệ thống AI theo dõi dòng chất thải từ khâu phát sinh đến thu hồi cuối vòng đời, kết hợp dữ liệu nội bộ và công khai để xác định vật liệu bị loại bỏ hay xử lý ra sao.
- Đánh giá chi phí và tính khả thi tài chính: Dựa trên dữ liệu thu được, hệ thống sử dụng AI để phân tích chi phí logistics, xử lý, và giá nguyên liệu thứ cấp. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể đánh giá hiệu quả tài chính của từng mô hình tái chế một cách khách quan, thay vì chỉ dựa vào cảm tính hay kinh nghiệm.
- Ra quyết định theo dữ liệu thời gian thực: Khi đã xác định được tiềm năng tái chế, nền tảng cho phép cập nhật và xử lý dữ liệu liên tục, giúp doanh nghiệp điều chỉnh kế hoạch vận hành, lịch thu gom, dự báo nhu cầu nguyên liệu, tránh lãng phí và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.
- Tối ưu hóa thu hồi vật liệu “ngách”: Cuối cùng, hệ thống hỗ trợ kết nối với các nhà máy tái chế phù hợp, kể cả với các dòng vật liệu ngách hoặc khó xử lý như giày dép, đảm bảo nguồn nguyên liệu ổn định và tăng hiệu quả chuyển hóa.
Tại Việt Nam, trung bình mỗi ngày phát sinh hơn 64.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt, riêng TP.HCM là khoảng 13.000 tấn. Tuy nhiên, khoảng 69% vẫn được xử lý bằng phương pháp chôn lấp, chỉ 21% được tái chế hoặc ủ phân và 10% đốt.
Để thúc đẩy quản lý chất thải bền vững và phát triển kinh tế tuần hoàn, Việt Nam cần ưu tiên ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào toàn bộ chuỗi cung ứng ngược, từ lập bản đồ dòng chất thải, phân tích thời gian thực đến đánh giá tài chính cho các dự án tái chế và chuyển hóa năng lượng.
Đồng thời, cần khuyến khích R&D và triển khai các công nghệ tái chế tiên tiến như phân hủy enzyme hay tái chế hóa học, đặc biệt với các dòng chất thải ngách có giá trị cao. Việt Nam cũng nên đẩy mạnh hợp tác công - tư, thu hút đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực công nghệ môi trường và tích hợp nguyên tắc “web bền vững” vào chiến lược chuyển đổi số quốc gia, nhằm tối ưu hóa.
3. C+UP: Biến CO₂ thành Propane - khí đốt dễ cháy thân thiện
Nồng độ CO₂ trong khí quyển hiện đã cao hơn 50% so với mức tiền công nghiệp. Trong đó, ngành sản xuất đóng góp đáng kể vào tổng lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu. Riêng tại Hoa Kỳ, hai lĩnh vực hóa chất và lọc dầu chiếm tới 59% lượng phát thải của toàn ngành sản xuất trong năm 2021.
Trước thực trạng này, thị trường nhiên liệu bền vững đang tăng trưởng mạnh mẽ. Riêng tại Hoa Kỳ, thị trường nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) được dự báo sẽ đạt quy mô 6,97 tỷ USD vào năm 2030. Đồng thời, CO₂ cũng đang được tái định vị như một nguyên liệu chiến lược trong ngành hóa chất, với tiềm năng chuyển hóa thành các sản phẩm có giá trị như methanol và ethanol.
Chính trong bối cảnh đó, C+UP được thành lập vào năm 2023 tại Chicago, với tầm nhìn tạo ra một bước đột phá trong việc biến CO2 thành nhiên liệu sạch có giá trị cao bằng cách thu giữ CO₂ và chuyển hóa trực tiếp thành propane - một loại nhiên liệu có thể sử dụng trong công nghiệp và vận tải, hướng đến giải pháp đơn giản, hiệu quả hơn trong bối cảnh khử carbon công nghiệp.
Công nghệ của C+UP hoạt động dựa trên một quy trình gọi là điện phân CO₂, tức là dùng điện để biến khí CO₂ thành nhiên liệu. Điểm đặc biệt là quá trình này chỉ cần một bước duy nhất, không phải qua nhiều công đoạn phức tạp như các phương pháp trước đây. Nhờ đó, hệ thống này tiết kiệm năng lượng hơn, chi phí thấp hơn, và dễ vận hành hơn trong thực tế.
>>> Xem thêm: Tín Chỉ Carbon Là Gì? Thị Trường Tín Chỉ Carbon Ở Việt Nam
Quy trình điện phân này sẽ gồm 3 bước
1. Thu thập CO2: Hệ thống bắt đầu bằng việc thu gom khí CO₂ từ các quy trình công nghiệp hoặc các nguồn phát thải khác. Để vận hành giai đoạn chuyển đổi này, startup đã tích hợp sử dụng nguồn điện tái tạo như năng lượng mặt trời hoặc điện gió, nhằm đảm bảo tính bền vững và giảm thiểu dấu chân carbon cho toàn bộ quy trình.
2. Điện phân CO2 để tạo ra Propane: Sau khi được thu gom, khí CO₂ sẽ được đưa vào một hệ thống điện phân đặc biệt gọi là “Điện phân CO₂ động” (Dynamic CO₂ Electrolysis). Hệ thống này được thiết kế gồm nhiều ngăn điện phân hoạt động đồng thời, giúp xử lý CO₂ hiệu quả hơn.
Trong các ngăn điện phân, một hệ thống xúc tác độc đáo, sử dụng vật liệu rẻ tiền và sẵn có, sẽ thúc đẩy quá trình phản ứng hóa học, chuyển đổi CO₂ trực tiếp thành propane tinh khiết.
Điểm đột phá của công nghệ này nằm ở chỗ: không cần sử dụng hydro xanh hay trải qua các bước trung gian phức tạp như các công nghệ chuyển đổi carbon truyền thống. Toàn bộ quá trình diễn ra trong một bước duy nhất, giúp giảm chi phí, đơn giản hóa vận hành và tăng hiệu suất chuyển đổi.
3. Tách, tái chế và thu hồi propane: Cuối cùng, hệ thống được tích hợp chức năng tách và tái chế tự động, giúp tối ưu hiệu suất và giảm thất thoát năng lượng.
Việt Nam hiện là nước phát thải CO₂ từ đốt nhiên liệu đứng thứ 7 tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, với phần lớn phát thải đến từ sản xuất điện, nhiệt và ngành công nghiệp nặng như xi măng, thép, hóa chất. Đáng chú ý, ngành xi măng, nơi Việt Nam dẫn đầu thế giới về xuất khẩu đang phát thải hơn 109 triệu tấn CO₂ mỗi năm, chiếm tới 1/3 tổng lượng phát thải toàn quốc. Điều này tạo ra một khoảng cách lớn giữa hiện trạng và cam kết net-zero, đồng thời nhấn mạnh tính cấp bách của việc triển khai các giải pháp mang tính đột phá.
Từ mô hình của C+UP, Việt Nam có thể rút ra nhiều chiến lược quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi xanh và đạt mục tiêu net-zero vào năm 2050. Cụ thể, cần đầu tư chiến lược vào R&D công nghệ chuyển đổi carbon trong nước, thúc đẩy hợp tác giữa viện nghiên cứu, đại học và doanh nghiệp; đồng thời xây dựng khung chính sách hỗ trợ toàn diện cho các công nghệ thu giữ và tái sử dụng carbon (CCU/P2X), bao gồm ưu đãi tài chính, hỗ trợ thử nghiệm và giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư.
Bên cạnh đó, việc phát triển một thị trường carbon minh bạch và ưu tiên áp dụng công nghệ vào các ngành khó giảm phát thải như xi măng, hóa chất, giao thông vận tải sẽ là chìa khóa để mở rộng tác động thực tiễn của các công nghệ như C+UP trong bối cảnh Việt Nam chuyển sang nền kinh tế carbon thấp.
4. ESG không còn phức tạp với nền tảng số của Novata
Trong thị trường tư nhân, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, vẫn đang rất cần nguồn vốn để mở rộng và phát triển mạnh mẽ hơn. Thế nhưng, theo báo cáo của PwC (2023), có tới 66% nhà đầu tư tổ chức cho biết sẽ từ chối đầu tư nếu doanh nghiệp không có một chiến lược ESG rõ ràng.
Điều này tạo ra một nghịch lý: doanh nghiệp cần vốn để chuyển đổi xanh, nhưng lại không thể tiếp cận được vốn nếu không chứng minh được năng lực ESG, chủ yếu do dữ liệu phân mảnh, thiếu chuẩn hóa và sự chênh lệch trong mức độ sẵn sàng giữa các đơn vị trong cùng tập đoàn.
Chính từ bối cảnh này, Novata ra đời tại New York như một giải pháp công nghệ toàn diện. Dưới sự lãnh đạo của CEO Alex Friedman, Novata đã trở thành đối tác trung lập và đáng tin cậy cho các doanh nghiệp tư nhân.
>>> Xem thêm: Vật liệu xây dựng xanh: Cách Nhật Bản tái tạo công trình và đối mặt với thiên tai
Điểm nổi bật của Novata nằm ở việc kết hợp công nghệ trực quan với tư vấn chuyên sâu, giúp đơn giản hóa toàn bộ quy trình ESG trong thị trường tư nhân. Nền tảng này cho phép doanh nghiệp quản lý dữ liệu từ thẩm định đến giám sát sau đầu tư trên một hệ thống bảo mật duy nhất, giảm tải thủ công và tăng tính minh bạch trong báo cáo ESG.
Novata vận hành theo một quy trình tích hợp, bắt đầu từ việc thu thập dữ liệu thông minh thông qua thư viện chỉ số ESG toàn diện, được xây dựng dựa trên các bộ tiêu chuẩn quốc tế như SASB (Tiêu chuẩn Kế toán Bền vững dành cho ngành), TCFD (Lực lượng Đặc nhiệm về Công bố Thông tin Tài chính liên quan đến Khí hậu) và GRI (Tiêu chuẩn Báo cáo Bền vững Toàn cầu).
Nền tảng cung cấp hướng dẫn chi tiết, công cụ tính toán tự động và các "hàng rào bảo vệ" tại điểm nhập liệu nhằm đảm bảo tính chính xác và nhất quán của dữ liệu ESG. Toàn bộ quy trình quản lý dự án được vận hành trong một môi trường làm việc an toàn, giúp tiết kiệm thời gian và nguồn lực. Doanh nghiệp có thể phân tích hiệu suất ESG theo thời gian thực thông qua bảng điều khiển tùy chỉnh và công cụ đối sánh theo ngành/khu vực (benchmarking).
Đặc biệt, công cụ Carbon Navigator của Novata cho phép doanh nghiệp đo lường và quản lý lượng phát thải khí nhà kính ở cả Phạm vi 1 (phát thải trực tiếp), Phạm vi 2 (phát thải gián tiếp từ năng lượng mua vào) và Phạm vi 3 (các phát thải khác trong chuỗi giá trị), phù hợp với chuẩn PCAF (Tiêu chuẩn Kế toán Carbon cho Tài chính). Nền tảng cũng hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các quy định phức tạp như CSRD (Chỉ thị Báo cáo Bền vững của EU), SFDR (Quy định Công bố Thông tin Tài chính Bền vững) và nguyên tắc Double Materiality (Trọng yếu kép, đánh giá cả tác động của ESG lên doanh nghiệp và ngược lại).
Việt Nam đang là điểm đến hấp dẫn cho đầu tư nước ngoài với cam kết mạnh mẽ về phát triển bền vững, bao gồm mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Chính phủ đã tích hợp các nguyên tắc ESG vào nhiều luật và quy định, đồng thời xây dựng lộ trình phát triển phân loại xanh quốc gia. Tuy nhiên, doanh nghiệp Việt Nam vẫn đối mặt thách thức: nhận thức về lợi ích tài chính của ESG còn hạn chế, thiếu giải pháp phù hợp cho từng quy mô, và sự thiếu vắng khung chính sách ESG quốc gia thống nhất.
Từ mô hình thành công của Novata, doanh nghiệp Việt Nam có thể học hỏi những bài học quan trọng. Đầu tiên là đẩy mạnh số hóa quy trình ESG thông qua đầu tư vào nền tảng kỹ thuật số và công cụ AI để chuẩn hóa thu thập, phân tích và báo cáo dữ liệu ESG, không chỉ cải thiện tính chính xác, hiệu quả mà còn giảm chi phí tuân thủ. Thứ hai, chuyển từ tư duy "tuân thủ" sang "tạo giá trị" bằng cách coi ESG là chiến lược tạo giá trị bền vững, sử dụng công cụ phân tích để chuyển đổi dữ liệu thành thông tin hành động, tối ưu hóa hiệu suất và thu hút đầu tư.
Tiếp theo, xây dựng năng lực nội bộ và hợp tác hệ sinh thái như cách Novata được hình thành từ sự hợp tác các tổ chức lớn. Doanh nghiệp Việt Nam cần đầu tư đào tạo nhân lực chuyên môn ESG và thúc đẩy hợp tác giữa khu vực công, tư nhân và giáo dục để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Cuối cùng, cam kết minh bạch và tiến bộ liên tục dù chưa có khung pháp lý hoàn chỉnh, bắt đầu bằng thu thập và báo cáo dữ liệu ESG minh bạch, tập trung vào sự tiến bộ hàng năm để xây dựng niềm tin với các bên liên quan.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, việc áp dụng giải pháp công nghệ và phương pháp tiếp cận chiến lược như Novata không chỉ giúp doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng yêu cầu ESG ngày càng cao mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững trên thị trường toàn cầu.
----------
>>> Tham khảo thêm các bài viết:
